Duurzame bestrating met nieuwe standaard Pag. 11 BEZOEK OOK DE WEBSITE WWW.GWWTOTAAL.NL NUMMER 2 | JAARGANG 16 | MAART 2025 HET GROOTSTE GWW PLATFORM IN NEDERLAND THEMA VERHARDINGEN VERHARDINGEN Doorgroeibare verharding: biodivers en goede infiltratie 08 WATER IN DE STAD Groeiende water- uitdagingen in de stad 20 GROEN Ecosysteem is zeker zo belangrijk als woning 24 www.bredenoord.com Duurzame mobiele energieoplossingen TIJDELIJKE BRUGGEN Jansonbridging.nl m o d u l a i r e o p l o s s i n g e n BETONPLATEN KEERWANDEN T : +31 (0)528 28 70 07 info@zwaagstrabeton.nl www.zwaagstrabeton.nl NU MAILEN: BINNEN 24 UUR EEN COMPLETE OFFERTE! GOTEN SPECIALS
Meedoen is simpel! Maak een account aan, registreer voor de veiling en plaats uw bod! rbauction.nl Maak u klaar voor uw voorjaarsprojecten Bouwmachines, mijnbouw machines, agrarisch materieel & meer. Highlights uit de veiling: Moerdijk lente veiling | 23 & 24 april 2 - 2016 Cat D8T 2019 CAT 374FL 2 - 2019 Cat 772G
3 NUMMER 2 / MAART 2025 AI rukt op Mijn kinderen en enkele collega's gebruiken ChatGPT als ondersteuning bij het schrijven. Ik ben nog wat terughoudend, omdat ik veel waarde hecht aan het zelf vertalen van mijn geestelijke gedachtengoed naar mijn digitale scherm, maar wellicht wordt deze houding op termijn onhoudbaar. Inmiddels rukt ‘Artificial Intelligence’, kortweg AI, ook op in de GWW-sector. In deze uitgave een interessant gesprek met AI-Infrasolutions dat met inmiddels 25 voertuigen de hele openbare ruimte van Nederland zeer nauwkeurig in beeld heeft gebracht. Denk aan verkeersborden, wegverhardingen, straatmeubilair, lichtmasten en bomen. Ook schade kun je uitlezen en zelfs zien welke schade er is. Daarnaast kun je bijvoorbeeld zien hoe hoog een boom is, hoe groot de kroon is en wat de diameter is van de stam op een bepaalde hoogte. Het is zelfs denkbaar dat we AI gaan leren om boomsoorten te herkennen. Kortom; je kunt nu al vanaf je luie stoel al je ‘assets’ beheren, zonder dat je uitputtend hoeft rond te rijden. Ook schade aan asfalt is in de toekomst te zien. Een andere vorm van gebruik van AI is bijvoorbeeld het eenvoudig ontsluiten van regelgeving. Ik heb al voorbeelden gezien van tools die complexe vragen over bouwregelgeving kunnen beantwoorden. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het niet altijd goed gaat, vooral bij strikvragen. Maar er zijn al veelbelovende stappen gezet. Wellicht zien we straks ook materieel op de bouwplaatsen dat autonoom werkzaamheden uitvoert, waarbij zowel de productie als veiligheid omhoog gaan. BIM en AI gaan ook prima samen. AI kan een nieuwe dimensie aan BIM toevoegen door data slimmer te gebruiken, complexe analyses uit te voeren en processen te automatiseren. AI kan duizenden ontwerpoplossingen toetsen aan onder meer kosten, duurzaamheid, esthetiek en onderhoud. AI detecteert ook vroegtijdig mogelijke problemen, zoals botsingen tussen leidingen en structurele elementen, voordat de bouw begint. Risico’s in de planning identificeren, kiezen van de meest geschikte materialen, milieueffecten van keuzes; het is allemaal binnen handbereik. Minder kosten, hogere kwaliteit, kortere voorbereiding en bouwtijd, minder onderhoud, lagere milieubelasting, hogere veiligheid: AI heeft de toekomst! INHOUD COLUMN ING. FRANK DE GROOT 13 24 advertenties 04 Actueel Algemene Rekenkamer: ‘Een koud bad voor warmtenetten’ 05 Actueel Constructiefout tientallen viaducten 06 Actueel Kabinet wil voldoende ruimte voor grote rivieren 07 Actueel In de Spotlight: Drainage heruitgevonden THEMA VERHARDINGEN 08 Verhardingen Doorgroeibare verharding: biodivers en goede infiltratie 11 Verhardingen Duurzame bestrating met nieuwe standaard: BRL KL11002 13 Verhardingen Overstap van Hot Mix naar Warm Mix Asfalt 14 Verhardingen AI als hulp van de assetmanager 17 Verhardingen Regenwater is goud waard voor groen in de stad EN VERDER 18 Materieel Nieuws 19 Materieel Bauma 2025 Nieuws 20 Water in de stad Groeiende wateruitdagingen in de stad 23 Water in de stad Water en recreatie in de stad 24 Groen Ecosysteem is zeker zo belangrijk als woning 26 Groen Nieuws 28 MKB INFRA Volgende generatie geeft KVDM impuls 30 Ondernemen Aanbesteden & Aannemen 31 Productnieuws Productnieuws GWW-sector +31(0)592 37 27 19 info@middelbos.nl www.middelbos.nl Import en Groothandel ON-VOOR-STEL-BAAR Onvoorstelbaar groot is ons assortiment aanhangeronderdelen en banden voor Landbouw, Tuin & Park, Quad en Industrie. Door dat enorme assortiment hebben wij altijd voor u het beste, het snelst leverbare en het meest prijsvriendelijke artikel in huis. Vandaag besteld, is morgen in huis. Wielen kunnen we passend maken in onze eigen workshop. In elke gewenste kleur. Met plezier werken wij ons uit de naad voor uw sloffen. NIEUW Landbouwassen Landbouwbanden Industriebanden Velgen BEZOEK ONZE WEBSHOP NIEUW +31(0)592 37 27 19 info@middelbos.nl www.middelbos.nl Import en Groothandel ON-VOOR-STEL-BAAR Onvoorstelbaar groot is ons assortiment aanhangeronderdelen en banden voor Landbouw, Tuin & Park, Quad en Industrie. Door dat enorme assortiment hebben wij altijd voor u het beste, het snelst leverbare en het meest prijsvriendelijke artikel in huis. Vandaag besteld, is morgen in huis. Wielen kunnen we passend maken in onze eigen workshop. In elke gewenste kleur. Met plezier werken wij ons uit de naad voor uw sloffen. NIEUW Landbouwassen Landbouwbanden Industriebanden Velgen BEZOEK ONZE WEBSHOP NIEUW 592 37 27 19 middelbos.nl middelbos.nl n Groothandel EK E OP rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tra ng Equipment Industrial Manufacturing Maintenance and Repair Services Next Generation Automated Lu tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom desig Construction and Heavy Equipment Agricultural Machinery Mining Equipment Industrial Manufacturing Ma rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tra ng Equipment Industrial Manufacturing Maintenance and Repair Services Next Generation Automated Lu tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom desig Construction and Heavy Equipment Agricultural Machinery Mining Equipment Industrial Manufacturing Ma rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tra ng Equipment Industrial Manufacturing Maintenance and Repair Services Next Generation Automated Lu tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom desig Construction and Heavy Equipment Agricultural Machinery Mining Equipment Industrial Manufacturing Ma rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tra WELK SMEERSYSTEEM KIEST U? saleseurope@lubecore.com
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 4 Infra Relatiedagen vierde succesvolle 25e editie Algemene Rekenkamer: ‘Een koud bad voor warmtenetten’ De Algemene Rekenkamer concludeert in het rapport ‘Een koud bad voor warmtenetten’ onder andere dat het Rijksbeleid voor de warmtetransitie nu onvoldoende integraal is. Aanbevelingen zijn onder meer om subsidies in tijd beter op elkaar af te stemmen, in aantal terug te brengen en te bundelen. Ook beveelt de Algemene Rekenkamer aan om geen subsidies voor individuele warmtepompen te verstrekken in gebieden waar een warmtenet is voorzien. Stichting Warmtenetwerk reageert. Voor de warmtetransitie zijn individuele én collectieve oplossingen onontbeerlijk, zowel warmtenetten als individuele warmtepompen. Om bewoners en bedrijven te helpen slimme keuzes te maken, is het belangrijk dat zij inzicht krijgen in welke warmteoplossing er in hun wijk wordt voorzien. EFFECTIEF SUBSIDIEBELEID Investeerbaarheid en betaalbaarheid van warmtenetten staan nu onder druk. Het is daarom noodzakelijk om zo slim mogelijk om te gaan met subsidies. Dit is Stichting Warmtenetwerk eens met de Algemene Rekenkamer. Ook is zij het eens met de aanbeveling om geen subsidies voor individuele warmtepompen te verstrekken in gebieden waar warmtenetten de laagste maatschappelijke kosten kennen en aanleg ervan op afzienbare termijn is ingepland. WARMTEMANIFEST Een aantal aanbevelingen in het rapport van de Algemene Rekenkamer komt overeen met de punten die Stichting Warmtenetwerk samen met partners in het in 2024 gepubliceerde Warmtemanifest deelde. Hierin pleit de stichting onder meer voor het kiezen voor de laagste maatschappelijke kosten, een effectief subsidiebeleid, het snel inzetten op energieplanologie en nadenken over de verdeling van kosten in het energiesysteem. Dit laatste punt wordt ook benoemd in het rapport en het verdient naar ons idee meer aandacht dan het nu krijgt. EERLIJKERE VERDELING KOSTEN ENERGIESYSTEEM Huishoudens en bedrijven die gebruik maken van een warmtepomp, maken gebruik van het stroomnet, dat we met zijn allen betalen. Gebruikers van warmtenetten betalen de kosten voor infra, behoudens subsidies, zélf. Het speelveld tussen warmtenetten en all-electric zou eerlijk moeten zijn. In het Warmtemanifest pleitte Stichting Warmtenetwerk daarom voor het (voor een groter deel) socialiseren van de (infra)kosten van warmtenetten, of eindgebruikers van warmtenetten een lager vastrecht te laten betalen voor stroom dan gebruikers met een warmtepomp. Foto: Vattenfall. Op 11, 12 en 13 februari vond Infra Relatiedagen 2025 plaats in Evenementenhal Hardenberg. Een jubileumeditie waarvoor bijna 15.000 bezoekers code geel trotseerden om 366 exposanten te bezoeken. Irma de Hoon, Business Unit Director bij Easyfairs: “We hadden ons geen mooier verjaardagsfeest kunnen wensen!” De gangpaden bruisten medio februari in Evenementenhal Hardenberg. Het netwerk- en kennisevent voor de complete grond-, weg- en waterbouw sector bewees na 25 edities nog steeds een momentum te zijn waar de professional niet omheen kan. De Hoon: “Tot in de avond was het lekker druk. Na het werk werd er door velen samen met collega’s de dag in onze hallen afgesloten.” In totaal bezochten 14.795 bezoekers de jubileumeditie van Infra Relatiedagen. SAMENWERKEN VOOR VERDUURZAMING Een veel gehoorde uitspraak op Infra Relatiedagen 2025: “we hebben elkaar nodig”. Zo ook tijdens het Mini-Symposium Circulair Bouwen, waar onder leiding van Roelofs Groep en DagNL met onder andere Rijkswaterstaat werd gepraat over circulaire gebiedsontwikkeling. Een ander succesvol initiatief waarbij samenwerken zorgt voor duurzame vooruitgang was het Ondergrondse Infra Plein. De Hoon: “Dit is de tweede editie dat we in samenwerking met stichting GROND’G nieuw talent aantrekken voor de sector. Een zeer belangrijk onderdeel voor onder andere het uitbreiden van het elektriciteitsnet. Zonder hen is de verduurzaming van Nederland niet mogelijk.” Naast het aantrekken van nieuwe mensen, is het belangrijk dat de gevestigde orde het werk goed kan uitvoeren. Daarom kwamen tijdens de netwerkborrel van ondersteuningsprogramma SEB aannemers en overheid bij elkaar om van elkaar te horen wat nodig is om de bouwplaats CO2-neutraal te maken. De Hoon: “En daar doen we het voor: de sector bij elkaar brengen om vooruitgang mogelijk te maken.” VOLLE VAART VOORUIT Infra Relatiedagen stond deze editie voller dan vol. Dat het event een succes was, bewijst het aantal exposanten wat nu al geboekt heeft voor editie 2026. De Hoon: “212 bedrijven hebben zich alweer verzekerd van een plekje voor volgend jaar. Dat is een fantastisch compliment! Met deze partijen kunnen we nu alweer gaan bouwen aan de volgende editie.” Volgende editie zal er wederom veel aandacht zijn voor duurzame thema’s als emissieloos en circulariteit. Daarnaast speelt klimaatadaptatie een grotere rol in het programma. Infra Relatiedagen 2026 vindt plaats op 10, 11 en 12 februari in Evenementenhal Hardenberg. Meer informatie over deelname als exposant vind je op www.infrarelatiedagen.nl.
5 NUMMER 2 / MAART 2025 ACTUEEL advertenties Constructiefout tientallen viaducten leidt mogelijk tot verkeershinder A12 bij Velperbroek (Arnhem). Foto: Rijkswaterstaat. Circa honderd bruggen en viaducten hebben een tand-nokconstructie die naar de huidige inzichten destijds verkeerd is ontworpen. Daardoor verouderen deze bruggen en viaducten sneller dan verwacht. Dit uit zich met name door corrosieschade aan de wapening in het beton. Dit schrijft minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat aan de Tweede Kamer. Dit naar aanleiding van vragen van Veltman (VVD) over de afsluiting van viaducten in de A12 bij Velperbroek (Arnhem) voor zware vrachtwagens. Volgens de minister is de tand-nokconstructie opgenomen in het reguliere inspectieprogramma van Rijkswaterstaat. Hieruit is gebleken dat bij een aantal bruggen en viaducten de tand-nokconstructie naar de huidige inzichten destijds verkeerd is ontworpen. Uit de inspecties blijkt dat de voegovergangen van de viaducten vocht (dus ook water met strooizout) doorlaten. Door corrosieschade aan de wapening in het beton verouderen deze bruggen en viaducten sneller dan verwacht. Dat is volgens de minister niet per definitie een reden voor verder onderzoek. In 2022 is daarom een quickscan uitgevoerd op de circa 100 bruggen en viaducten van Rijkswaterstaat waar vergelijkbare tandnokconstructies zijn toegepast. Door de uitkomsten van de inspecties te combineren met de bevindingen uit de quick-scan, kon Rijkswaterstaat concluderen dat gerichte inspecties met monsters van het beton nodig waren. RISICOBRUGGEN EN VIADUCTEN Er zijn bij Rijkswaterstaat circa 100 bruggen en viaducten met dezelfde tand-nokconstructie in beheer waarvan 90 in verschillende mate problemen vertonen. Het bouwjaar, het ontwerp (goed of verkeerd ontworpen) en de staat van het onderhoud zijn voor iedere constructie uniek. Bovenaan de prioriteitenlijst staan zeventien bruggen en viaducten waar Rijkswaterstaat zich nu richt op vervolgonderzoek of de voorbereiding van maatregelen. Dit zijn de vier viaducten in de A12 bij knooppunt Velperbroek, het viaduct Kamperhoekweg (A6), de twee bruggen Naardertrekvaart (A1), de acht viaducten in het complex Prins Clausplein (A4/A12), het viaduct Tielsestraat (A15) en het viaduct De Tol (A1). Sinds 19 december mag verkeer zwaarder dan 45 ton niet meer over de A12-viaducten op knooppunt Velperbroek rijden. Het zware vrachtverkeer moet nu via het Velperbroekcircuit rijden. De maatregel treft circa 750 vrachtwagens per dag. Dit is ongeveer 5% van het totale vrachtverkeer op dat stuk van de A12. Vanaf maandag 17 februari 2025 is gestart met het plaatsen van een veiligheidsconstructie onder de viaducten van de A12 op het knooppunt Velperbroek. Het plaatsen van de constructie duurt naar verwachting tot halverwege april 2025. De aannemer plaatst de constructie terwijl het verkeer over het Velperbroek-circuit rijdt. Ook als de constructie is geplaatst, blijft het verbod voorlopig van kracht en moeten zware voertuigen blijven omrijden via de rotonde onder de A12. Rijkswaterstaat onderzoekt de mogelijkheid om de constructie dragend te maken, waardoor het zware verkeer weer over de viaducten kan rijden. Voor een definitieve oplossing wordt gekeken naar renovatie of vervanging van de viaducten. VEILIG TE GEBRUIKEN Rijkswaterstaat benadrukt in De Telegraaf, die als eerste berichtte over de Kamerbrief, dat de wegdelen veilig te gebruiken zijn en goed in de gaten worden gehouden. Wel erkent de wegbeheerder dat alles eerder dan gepland veroudert, ‘waardoor de constructieve veiligheid op een gegeven moment niet meer kan worden gegarandeerd’. Veiligheidsconstructie onder viaducten A12, bij Velperbroek. Beeld: Rijkswaterstaat. Hergebruik geleiderails verplicht met CE-markering Rijkswaterstaat wil klimaatneutraal, circulair, schoon en emissieloos werken. Hergebruik van vangrails draagt bij aan die ambitie. Sinds 1 januari 2025 is hergebruik van geleiderails met CE-markering verplicht. De markt is er klaar voor en heeft aangetoond dat hergebruik van geleiderails loont. J.Withag: + 31 6 247643 53 j.withag@adler-arbeitsmaschinen.nl www.adler-arbeitsmaschinen.nl Boorwagen B 75 Pro voor aardwarmteboringen! Extreme compacte boortoren voor moeilijke projecten in krappe ruimtes Capaciteit voor boordieptes tot 150 m 1 m & poedercoating .EU Inzaaien taluds met erosie werende mulch Is de ondergrond vol? Of te vaak kabelschade?! mail. verkoop@pionkunststoffen.nl tel. 033- 253 8630 Kies voor een toekomstbestendige ondergrondse ordening en bescherming. Het renoveren van geleiderails is sinds 2023 de gangbare praktijk. Tot eind 2024 werd door Rijkswaterstaat naast renovatie met CE-markering, ook renovatie zonder CE-markering toegestaan. Dit om de transitie naar hergebruik te stimuleren. Vanaf 1 januari 2025 mogen alleen gerenoveerde geleiderails met CE-markering worden toegepast. Een ontwikkeling die dankzij nauwe samenwerking met marktpartijen mogelijk is gemaakt. Het besluit is genomen om uniforme kwaliteitseisen te waarborgen en de veiligheid van hergebruikte producten te garanderen. De CE-markering stelt duidelijke eisen aan technische specificaties, zodat producten consistent voldoen aan de geldende normen in Europa. Over de invoering van deze verplichting zijn meerdere gesprekken met de markt gevoerd. De praktische implicaties en de haalbaarheid van de eisen zijn besproken. Bedrijven uit de sector kregen de ruimte om hun kennis en ervaring te delen, wat heeft bijgedragen aan een werkbare en gedragen aanpak. advertentie
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 6 Kabinet wil voldoende ruimte voor grote rivieren In juli 2021 werd Limburg getroffen door extreem hoogwater, waarbij de Maas en haar zijrivieren buiten hun oevers traden en aanzienlijke schade veroorzaakten. Deze gebeurtenis onderstreepte de noodzaak om grote rivieren de ruimte te geven. Foto: Romaine via Wikimedia. De grote rivieren spelen een belangrijke rol in de waterveiligheid van Nederland. De Rijn, Waal, Maas, Lek en IJssel vangen als gevolg van extremer weer steeds vaker grote hoeveelheden regenwater op. Daarvoor hebben deze rivieren wel de ruimte nodig. Omdat er in delen van het rivierbed tot nu toe nog ruimte was voor ongewenste ruimtelijke ontwikkelingen, zoals woonwijken, vakantieparken en zelfs ziekenhuizen, heeft minister Madlener (Infrastructuur en Waterstaat) de Beleidslijn grote rivieren (Bgr) geactualiseerd. Door de actualisatie van de Bgr behouden we voldoende ruimte voor waterberging en afvoer. Ook voorkomen we dat nieuwe activiteiten of objecten de toekomstige rivierverruimingen moeilijker of duurder maken en wordt onnodige schade bij bewoners en ondernemers voorkomen. In juli 2021 werd Limburg getroffen door extreem hoogwater, waarbij de Maas en haar zijrivieren buiten hun oevers traden en aanzienlijke schade veroorzaakten. Deze gebeurtenis onderstreepte de noodzaak om grote rivieren de ruimte te geven en daarmee beter voor te bereiden op de gevolgen van extremer weer. De actualisatie van de Beleidslijn grote rivieren is onderdeel van het regeerprogramma. Minister Madlener: “Nederland is natuurlijk een echt waterland. Waterveiligheid staat aan de basis van alles dat wij doen en ontwikkelen op een ‘heel klein stukje aarde’. Dat betekent dat we onze rivieren de ruimte moeten geven om overtollig regenwater op te vangen en af te voeren. Met de aanpassing die we nu doen, geven we de grote rivieren de kans om deze belangrijke taak voor ons uit te blijven voeren. Zo bouwen we aan een veilig, leefbaar en toekomstbestendig rivierengebied.” VAN ‘JA MITS’ NAAR ‘NEE TENZIJ’ Sinds 1 februari 2025 geldt voor alle gebieden in het rivierbed waar een Bgr-vergunning nodig is het ‘nee tenzij’-principe. Dit betekent dat de rivier op deze plekken voorrang krijgt op een deel van de potentiële toekomstige ontwikkelplannen. Denk aan grootschalige woningbouw of de aanleg van vakantieparken. Projecten die al vergevorderd zijn of waarover afspraken met het Rijk zijn gemaakt, vallen onder de overgangsregeling en mogen doorgaan onder de oude regels. In de gebieden die vergunningsvrij waren, verandert er niets. Dit zijn gebieden waar niet het Rijk maar provincies en gemeenten bepalen hoe en wat er gebouwd wordt. ZORGVULDIG AFGEWOGEN ONTWIKKELINGEN Ook onder de nieuwe beleidslijn blijft er ruimte voor zorgvuldig afgewogen ontwikkelingen, zoals: riviergebonden activiteiten, activiteiten van groot maatschappelijke belang, activiteiten ten behoeve van de grondgebonden agrarische bedrijven en verduurzaming van de energievoorziening. Daarnaast blijven kleine en tijdelijke en activiteiten mogelijk, zoals sloop en herbouw van bestaande bouwwerken, jaarlijkse evenementen, depots voor dijkversterkingsprojecten. Door een 10%-uitbreidingsregeling blijft er ontwikkelruimte voor bestaande bebouwing. Activiteiten van ondergeschikt belang blijven ook mogelijk. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om overkappingen en schuilgelegenheden, grondverzet, beplanting, erfafscheidingen, hekwerken en rasters. TOEKOMSTBESTENDIG RIVIERENGEBIED In de komende jaren moeten belangrijke keuzen worden gemaakt om het riviersysteem toekomstbestendig te maken en Nederland beter voor te bereiden op extremere weersomstandigheden. Door nu te investeren in slim beheer en aanpassingen in de regelgeving, bouwen we aan een veilig en robuust rivierengebied voor alle inwoners en andere betrokkenen. De actualisatie van de Beleidslijn grote rivieren is hierin een belangrijke stap. Zwaarwerkregeling Bouw & Infra verlengd tot 2031 Goed nieuws voor medewerkers in de bouw- en infrasector: de zwaarwerkregeling wordt met vijf jaar verlengd tot 1 januari 2031. Met de zwaarwerkregeling kunnen medewerkers in de bouw & infra maximaal drie jaar vóór hun AOW-leeftijd stoppen met werken. Gedurende deze periode ontvang je als deelnemer een maandelijkse zwaarwerkuitkering tot aan je AOW-leeftijd. De verlenging is een direct gevolg van een landelijk akkoord tussen vakbonden, werkgevers en het kabinet over het behoud van de fiscale RVU-regeling (Regeling Vervroegd Uittreden). Deze regeling blijft na 2025 bestaan, wat een voorwaarde was voor het voortzetten van de zwaarwerkregeling. Cao-partijen hadden al eerder afgesproken om de zwaarwerkregeling Bouw & Infra met vijf jaar te verlengen, onder voorwaarde van die landelijke fiscale regeling. Goed nieuws dus. Dit betekent namelijk dat de zwaarwerkregeling met 5 jaar wordt verlengd tot en met 2030! Let op: Voor uitzendkrachten geldt de regeling tot en met 31 december 2025. Daarna bepalen cao-partijen uitzend of er een verlenging komt. DE CIJFERS De beslissing tot verlengen is een logische stap. Sinds de start van de zwaarwerkregeling in 2021 hebben al bijna 4.000 medewerkers in de bouw- en infrasector gebruik gemaakt van de regeling. Kijk voor meer informatie en de voorwaarden voor deelname: https://zwaarwerkregeling.nl. adertentie
7 NUMMER 2 / MAART 2025 ACTUEEL IN DE SPOTLIGHT lateurs. In tegenstelling tot traditionele grindkoffers, waarbij zware arbeid en meerdere installatiestappen vereist zijn, wordt Drenotube in één eenvoudige handeling geplaatst: sleuf graven, Drenotube aanbrengen, sleuf dichtgooien. Dit proces kan tot wel vier keer sneller zijn dan traditionele installatiemethoden! LANGDURIGE EFFECTIVITEIT Drenotube onderscheidt zich door een slim ontwerp dat verstopping minimaliseert en de effectiviteit op lange termijn garandeert. Waar traditionele systemen volledig zijn omwikkeld met geotextiel, heeft Drenotube een open onderzijde. Dit zorgt ervoor dat het systeem ook na Drainage heruitgevonden: bespaar tijd, kosten en arbeid Drainage- en infiltratiebuizen worden vaak gezien als een noodzakelijk kwaad en krijgen daardoor niet de waardering die ze verdienen. "Je ziet het na installatie toch niet meer," is een veelgehoorde opmerking. lange tijd blijft draineren en infiltreren. Een niet-functionerende drainagebuis kan immers leiden tot wateroverlast en schade aan bebouwing. Het Drenotube-systeem bestaat uit vijf componenten: 1. Geperforeerde kunststof pijp van polyethyleen. 2. Filter van gerecycled polystyreen kunstgrind. 3. Geosynthetische wikkel van gerecycled polypropyleen, die verstopping voorkomt. 4. Beschermend net van gerecycled polyethyleen. 5. Verbindingsstuk van polyethyleen voor eenvoudige koppeling. Doordat Drenotube de drie basiscomponenten van een grindsleuf in één product combineert, is het niet alleen sneller en goedkoper te installeren, maar ook milieuvriendelijker. Zelfs grotere grindkoffers kunnen eenvoudig door Drenotube vervangen worden, wat bespaart op tijd, arbeid en kosten. LAGE ONDERHOUDSKOSTEN EN LANGE LEVENSDUUR Drenotube vraagt weinig onderhoud. Mocht reiniging toch nodig zijn, dan is de gladde binnenbuis eenvoudig schoon te spuiten. Hierdoor blijft de doorstroming optimaal en wordt vervuiling geminimaliseerd. Een traditionele grindkoffer of kunststof variant is dan ook niet te vergelijken met Drenotube. Dit systeem biedt een totaaloplossing voor de uitdagingen van drainage en infiltratie. TOEPASSINGSGEBIEDEN VAN DRENOTUBE Drenotube DR (Drainage-type): • Spoorwerkzaamheden • Achter damwanden • Langs wegen • Rondom woningen • Bouwrijp maken van woonwijken • Drenotube IF (Infiltratie-type): • Afkoppeling en infiltratie van regenwater • Infiltratie via straatkolken • Voorkomen van uitdroging van veengronden Benieuwd naar de mogelijkheden? Download de bestekteksten via www.drenotube.nl/downloads. Maar een goed functionerend drainagesysteem is cruciaal! Traditionele grindkoffers en kunststof varianten die volledig omwikkeld zijn met geotextiel, lopen een verhoogd risico op verstopping. Dit kan leiden tot een sterk verminderde werking of zelfs volledige uitval van het systeem. Drenotube biedt een oplossing voor deze problemen. Dit innovatieve drainage- en infiltratiesysteem biedt tal van voordelen ten opzichte van traditionele systemen en is juist open aan de onderzijde. Het is lichter, flexibeler, sneller te installeren en aanzienlijk duurzamer. TOT WEL VIER KEER SNELLER? Waar traditionele systemen gebruikmaken van natuurlijke, gedolven grondstoffen, kiest Drenotube voor gerecycled polystyreen. Dit maakt het systeem extreem licht van gewicht, waardoor de installatie veel eenvoudiger en sneller verloopt. Specialistische vaardigheden zijn niet nodig, en in de meeste gevallen volstaat één installateur. Dankzij de flexibiliteit van Drenotube kunnen de buizen gemakkelijk in bochten gelegd worden, om obstakels heen. Bovendien vermindert Drenotube de fysieke en mentale belasting van instalDRENOTUBE WWW.DRENOTUBE.NL Verlichting in Leidsche Rijntunnel compleet vervangen De nieuwe ledverlichting aan het tunnelplafond. De felheid van de lampen kan aangepast worden aan het weer of dag en nacht. Foto: Rinse Fokkema / Rijkswaterstaat. De ingang van de parallelbuis heeft twee rijen lampen. In de hoofdbuizen is de weg breder. Daarom hangen daar over de hele lengte van de tunnel twee rijen lampen. Foto: Rinse Fokkema / Rijkswaterstaat. De werkzaamheden aan de verlichting in de Leidsche Rijntunnel zijn klaar. Na veertien werkweekenden heeft de aannemer 2.256 oude armaturen vervangen door 1.253 duurzame ledlampen. De oude gele verlichting waren zogeheten SON-T-lampen, buisvormige natriumlampen. De nieuwe witte ledlampen zijn veel duurzamer en leveren een energiebesparing op van bijna de helft. Bovendien geven de nieuwe lampen een beter zicht en is het daardoor veiliger in de tunnel. Tot slot hebben de nieuwe lampen minder onderhoud nodig dan de oude. De verlichting in de Leidsche Rijntunnel was 14 jaar oud en had het einde van zijn levensduur bereikt. Verlichting is essentieel voor de veiligheid in de tunnel, daarom zijn deze lampen tijdig vervangen. De nieuwe lampen geven wit licht en zorgen voor een betere zichtbaarheid dan de oude, gele verlichting. Het witte licht geeft ook een rustiger wegbeeld. De aannemer verving niet alleen de verlichtingsbron, maar ook de hele installatie en de software werd aangepast. Ledlampen gaan langer mee, zo hoeven de lampen minder vaak vervangen te worden. RECYCLEN OUDE LAMPEN De oude lampen en hun armaturen zijn niet zomaar weggegooid. De armaturen zijn helemaal uit elkaar gehaald, zodat de onderdelen gerecycled konden worden. Denk dan aan kabels, de lampen zelf en verschillende metaalsoorten. Zo worden 500 lampenbakken elders gebruikt door Rijkswaterstaat. VOORSPOEDIG VERLOPEN Het werk is voorspoedig verlopen, een aantal weekenden was de tunnel eerder open. Ook het laatste weekend was dat het geval. “Op zondag 16 februari om 20.00 uur kon de aannemer de tunnel weer vrijgeven. De vertraging voor de weggebruikers viel ook mee, dit was meestal zo’n 15 minuten, op een ongeval na waardoor de vertraging langer was. Het weekend van 21 - 24 februari 2025 hebben we niet meer nodig om te werken. We willen de weggebruikers bedanken voor hun geduld en voor het volgen van de omleidingsroutes”, aldus omgevingsmanager Ed Nijman. Weggebruikers geven aan dat de verlichting beter is geworden en ook tijdens het in- en uitrijden van de tunnel ervaart men de nieuwe verlichting als prettig. Rijkswaterstaat ontving in eerste instantie een aantal reacties van weggebruikers over de felheid van de verlichting. De verlichting is daarom iets aangepast.
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 8 Doorgroeibare verharding: biodivers en goede infiltratie Uit tests van Deltares blijkt dat bij doorgroeibare verharding over het algemeen meer water infiltreert in de bodem dan waterdoorlatende en waterpasseerbare verharding. Doorgroeibare verharding is een robuuster systeem met grotere openingen dat minder gevoelig is voor dichtslibben. Het systeem is in vele verschijningsvormen in opmars; er worden zelfs complete nieuwbouwwijken mee uitgevoerd. TEKST: HENK WIND Er zijn in Nederland duizenden locaties waar in combinatie met wegverharding water in de bodem wordt geïnfiltreerd. Dat kan zijn middels waterdoorlatende verharding, waterpasseerbare verharding, halfverharding of doorgroeibare verharding. Bij waterdoorlatende verharding zakt het water door de stenen zelf; bij waterpasseerbare verharding zakt het vooral via de voegen tussen de stenen. Bij doorgroeibare verharding worden er tussen de verharding onverharde delen gehouden, waarin gras, kruiden, sedum of zelfs bloemen mogen groeien. Tot slot zijn er nog ongeveer honderd waterbergende wegen in Nederland, waarbij water via putten en kolken onder de weg in de bodem wordt geïnfiltreerd. Doorgroeibare verharding is daarbij duidelijk in opmars en heeft ook vele voordelen, stelt Floris Boogaard. Hij is consultant bij Deltares en lector Ruimtelijke Transities aan de Hanzehogeschool in Groningen, waar hij zich bezig houdt met klimaatadaptatie en dan met name water in stedelijk gebied. Hij werkte onder meer mee aan een brochure ‘Infiltratie van regenwater in stedelijk gebied’ van het platform KAN (Klimaatadaptief bouwen met de natuur). Deze brochure is gebaseerd op basis van wetenschappelijk onderzoek door onder andere Deltares. DICHTSLIBBEN “Doorgroeibare verharding is een mooie oplossing. Vooral ook omdat steeds meer blijkt dat waterdoorlatende verharding vaak niet werkt. De stenen of de voegen slibben dicht. Dan is er onderhoud nodig, maar dat gebeurt veelal niet. Reden waarom veel gemeenten ermee stoppen. Ik ben niet de enige die dat constateert; ook vanuit het buitenland komen die geluiden”, zegt Floris. “Doorgroeibare verharding kent voordelen als grotere openingen, minder materiaalgebruik en vergroening. Daar worden ook vraagtekens bij gesteld, bijvoorbeeld of het wel voldoende waterdoorlatend is en blijft en of gras nu wel het groen is wat je toe wilt voegen. Maar recente proeven wijzen uit dat de infiltratie over het algemeen beter – en goedkoper - is dan die van andere soorten infiltrerende verharding. Bij goed ontwerp, aanleg en beheer zorgt de doorworteling Floris Boogaard houdt zich onder meer bezig met klimaatadaptatie en dan met name water in stedelijk gebied. Foto: Guus Schoonewille. In Heemskerk werd als eerste sedum toegepast in doorgroeibare verharding. Foto: Floris Boogaard.
9 NUMMER 2 / MAART 2025 VERHARDINGEN WAAR OP LETTEN BIJ DOORGROEIBARE VERHARDING? Aandachtspunten voor aanleg en onderhoud van doorgroeibare verharding: • Doorgroeibare verharding wordt aangebracht op een substraat, dat waterdoorlatend is maar ook voldoende vocht vasthoudt voor droge perioden. Het moet voldoende organisch materiaal bevatten om voeding te geven aan het gewas. • Het inveegsubstraat is soms net anders qua samenstelling. Het vult de openingen in de stenen tot enkele centimeters onder de bovenrand. Het gewas blijft hierdoor beschermd tegen kapotrijden, waardoor het beter aanslaat. Dit verkleint ook de kans op modder als het hard regent. • Gebruik van geotextiel onder de substraatlaag is af te raden. Geotextiel kan namelijk dichtslibben, waardoor de infiltratiecapaciteit al na een paar jaar afneemt. • Doorgroeibare verharding is succesvol als het gewas daadwerkelijk aanslaat. Dan zorgen de wortels van planten dat de grond open blijft. Planten slaan het best aan als de verharding in het voorjaar of in het najaar wordt gelegd. • Doorgroeibare verharding hoeft niet op afschot te liggen. De bedoeling is dat regenwater juist niet afstroomt naar de zijkant van de weg, maar door de verharding in de bodem zakt. • Schoonmaken van wegdelen met doorgroeibare verharding moet handmatig gebeuren. Veegwagens of een ZOAB-reiniger beschadigen de beplanting. • Begroeiing kan worden bijgehouden met een bosmaaier. • Maaien van gras in doorgroeibare verharding is meestal slechts driemaal per jaar nodig, afhankelijk van het gebruikte grasmengsel en de verkeersbelasting. Voor de infiltratie is het beter om zo weinig mogelijk te maaien. Dan groeien planten hoger op en steken de wortels dieper. • Bij begroeiing met sedum of klaver is maaien vaak niet nodig. • Aanbevolen wordt om doorgroeibare verharding niet aan te leggen boven kabels en leidingen. Bij werkzaamheden in de grond zou het hele systeem moeten worden verwijderd en daarna weer worden hersteld. Bron: KAN brochure Infiltratie van regenwater in stedelijk gebied. voor een goede, open ondergrond. En uit onderzoek in Leiden bleek dat er tussen het gras meer dan 100 andere soorten vegetatie groeiden.” Floris maakt er wel een kanttekening bij: “Het staat niet bovenaan als het gaat om klimaatadaptatie. Het beste is om het water zichtbaar te houden, dus bovengronds, en de natuur het werk te laten doen. Denk aan bijvoorbeeld wadi’s en raingardens. Liefst multifunctioneel, zodat je die ook kunt gebruiken als bijvoorbeeld voetbalveld of speelplaats. Dan is de waterberging zichtbaar. Je moet het water bij voorkeur dus ook niet via ondergrondse buizen naar de wadi voeren, maar gecontroleerd over straat laten lopen. Ondergrondse buizen zijn onzichtbaar, zijn lastig te onderhouden en geven kans op foutieve aansluitingen. Als het water zichtbaar is, zien en snappen mensen wat er gebeurt. En als er iets in de weg ligt dat het water tegenhoudt, is de kans groot dat een bewoner het zelf oplost.” MEER GROEN IN DE WIJK Wadi’s vragen wel ruimte in de wijk. En die is er lang niet overal. In dat geval is het doorlatend maken van bestaande of nieuwe verharding met doorgroeibare verharding een mooi compromis. “Het laat water door maar er is ook meer groen en biodiversiteit in de wijk. Het voorkomt hittestress doordat het veel minder hard is dan volledige bestrating. En mensen omarmen het. Je moet het wel uitleggen. Je moet vertellen waarom je het doet en je moet het goed aanleggen zodat het groen inderdaad gaat groeien. Dus met een goede substraatlaag er onder.” Floris vervolgt: “Als je mensen er bij betrekt, kunnen ze het zelfs als een deel van hun voortuin gaan zien. Dat is onder meer het geval in Eindhoven, waar we proeven hebben gedaan. Mensen werden betrokken bij de vegetatiekeuze en helpen dan ook bij het onderhoud door echt onkruid even te verwijderen als dat nodig is. Het draagvlak is er, ook al ziet het er anders uit dan we gewend zijn. Natuurlijk zijn er nog altijd mensen die vinden dat de gemeente twee keer per week moet komen maaien en dat alles keurig aangeharkt moet zijn. Maar die tijden zijn voorbij. Gemeenten hebben daar ook steeds minder budget en capaciteit voor en ze moeten vergroenen voor verhoging van de biodiversiteit en de strijd tegen hitte, droogte en wateroverlast.” CIRCULARITEIT Een ander argument voor deze verharding is circulariteit. “Er zijn diverse speciale producten op de markt voor doorgroeibare verharding. Er zijn allerlei leveranciers, ook van substraten. En ieder heeft zijn eigen verhaal waarom zijn systeem het beste is. Nature based solutions hebben daarbij de voorkeur. Daarbij stoppen we ook minder milieuvreemde materialen in de grond, zoals plastics als basismateriaal, geotextiel en afstandshouders. Hoe mooi is het om te kiezen voor circulaire materialen? Je kunt de straatsteen die toch al gebakken is, prima hergebruiken door die in een open patroon te leggen. Je moet dan wel aan de bewoners uitleggen dat je dat niet doet om er goedkoop af te zijn, maar dat je dat doet vanuit circulariteit en klimaatadaptatie.” VERKEERSREMMER Daarmee is de doorgroeibare verharding aan een behoorlijke opmars bezig. “We hebben er al 25 jaar ervaring mee. Dat begon vooral bij parkeerplaatsen van recreatieplassen en sportvelden. Inmiddels worden er complete nieuwbouwwijken mee uitgevoerd. In die wijken worden eisen gesteld aan de waterberging en -infiltratie. Daar kun je onder meer aan voldoen met groendaken en waterpleinen, maar dat wil niet iedereen. Voor wadi’s is niet altijd ruimte. Doorgroeibare verharding hoeft ook niet duurder te zijn dan reguliere verharding. En het is ook nog eens een prima verkeersremmer en daarmee geschikt voor 30 km/u zones. Voor wegen met een hogere verkeersintensiteit lijken ze nu constructief nog niet geschikt, maar er komen ongetwijfeld innovaties om de systemen sterker en stabieler te maken.” Inmiddels is gebleken dat er ook diverse groensoorten mogelijk zijn, en niet alleen maar gras zoals de naam ‘grasbetonstenen’ ooit aangaf. “Je kunt ook kruidenmengsels inzaaien. In Heemskerk is als eerste sedum toegepast, dat goed tegen droogte kan en mooi bloeit. In Rotterdam is klaver gebruikt. En in Leiden is er voor gekozen om helemaal niets in te zaaien en het aan de natuur over te laten. Zo’n ‘nature based’ oplossing is natuurlijk helemaal mooi, ook al is er soms onbegrip van bewoners. Communicatie is daarbij wel key.” Het groen hoeft daarbij niet per se te lijden onder de passerende autobanden. “Je kunt het substraat wat lager aanleggen dan de randen van de steen, zodat de banden geen direct contact hebben met het groen. Ook kun je er voor kiezen om meer bloemrijke soorten aan te brengen op plekken waar minder verkeer rijdt.” ELKE STRAAT Dat waterdoorlatende oplossingen – waaronder doorgroeibare verharding - inmiddels op diverse plaatsen worden toegepast, laat Boogaard graag zien aan de hand van kaarten van Climatescan.nl. Deze interactieve site wordt beheerd door de verschillende fanatieke klimaatadaptatiefans die zich ClimateScanNerds noemen en is de grootste database voor klimaatadaptieve projecten op openbaar maar ook particulier terrein. “Dan zie je dat er van de 10.000 projecten meer dan 1.000 betrekking hebben op doorlatende verharding en waterbergende wegen. Zo staan er in Amsterdam meer dan 700 maatregelen op de kaart - kleine en grote - en in de praktijk zijn er meer. Zo wapent onder meer de Rivierenbuurt zich tegen regenwater. Voor de stortbui van 2014 werd die urgentie niet gevoeld, zo meldt het Parool.” “Als je al die postzegeltjes bij elkaar optelt, kom je tot een behoorlijk oppervlak. Zijn we er dan? Nee, want is nog maar een paar millimeter berging ten opzicht van het verharde oppervlak. Maar als we dit aantal opschalen in hetzelfde tempo naar 2050 komen we behoorlijk in de buurt. Het ligt ook aan de eisen van de hoeveelheid water die je wilt bergen en de eisen aan hittestress. Je zou volgens de 3, 30, 300 regel eigenlijk om de 300 meter een schaduwplek willen hebben. Dat betekent dat praktisch elke straat wel een boom en een bankje voor hittestress en waterberging met infiltratie tegen droogte en wateroverlast zou moeten hebben. Want je moet het water verwerken en gebruiken waar het valt en niet afwentelen naar je buren.” Doorgroeibare verharding is ook prima te maken met circulaire materialen, zoals in Leiden gedaan is. Foto: Floris Boogaard. Er zijn diverse testen uitgevoerd met doorgroeibare verharding, onder meer in Groningen. Foto: Guus Schoonewille.
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 10 IN DE SPOTLIGHT geen kolken aanwezig, waardoor regenwater bleef liggen. Nu zijn er 85 kolken geplaatst, waarvan 31 direct aangesloten op het Aquaflow-systeem. Dit innovatieve rioleringssysteem bestaat uit een waterdoorlatende bestrating met daaronder een funderingslaag van speciale stenen en filtermateriaal. Het zorgt ervoor dat regenwater op natuurlijke wijze infiltreert in de ondergrond, waardoor het riool minder wordt belast en wateroverlast wordt verminderd. WAAROM KIEZEN VOOR LINDELOOF? Lindeloof is dé specialist in de renovatie van infrastructuur en openbare ruimte. Met vestigingen in Hellevoetsluis, Etten-Leur en Goes bedienen zij de hele regio Zuidwest-Nederland. Als totaalontzorger nemen zij projecten van ontwerp tot uitvoering volledig uit handen. “Bij Lindeloof begrijpen we het belang van een integrale kwaliteit in infrastructurele herinrichtingen, waar riolering een essentieel onderdeel van is. Steeds meer opdrachtgevers realiseren zich dat effectiviteit, efficiëntie en kostenbewustzijn hand in hand kunnen gaan. Daarom staan wij klaar om uw projecten te leiden naar succes, met Wateroverlast aangepakt met duurzaam rioleringssysteem Sinds juni 2024 heeft Lindeloof aan het verminderen van wateroverlast in de woonwijk Markenland te Etten-Leur gewerkt. Inmiddels zijn zij bezig met de afronding van dit mooie project. minimale overlast en maximale tevredenheid van alle stakeholders.” Met hun jarenlange ervaring en integrale aanpak zorgen zij voor effectieve rioleringsprocessen die voldoen aan de hoogste normen. Hun methodiek, gericht op doorlooptijdverkorting en omgevingsmanagement, stelt hen in staat om slimme oplossingen te bieden die de efficiëntie maximaliseren en de impact op de omgeving minimaliseren. “Wij kijken kritisch naar het kernproces rondom riolering en werken samen met u aan een vereenvoudigde, geoptimaliseerde aanpak. Zo realiseren we een efficiënte en effectieve werkmethode, van hoofdriool tot huisaansluiting en hemelwatermanagement. Het resultaat? Een kwalitatief eindproduct dat voldoet aan uw eisen en verwachtingen.” Of het nu gaat om ambachtelijk bestraten in oude binnensteden of machinaal straatwerk voor moderne wegen en pleinen, Lindeloof biedt expertise en precisie in beide methoden. Met een ruime keuze aan materialen en geavanceerde machines leveren wij authentieke straatbeelden en leggen we complete bestratingen op een snelle en arbeidsvriendelijke manier. “Wij staan voor kwaliteit, duurzaamheid en innovatie. Met een sterk team en een toekomstgerichte visie realiseren wij infrastructuuroplossingen die de leefomgeving verbeteren. Ook in Markenland stond duurzaamheid centraal: we werkten met elektrische trilplaten en trilstampers, en onze machines draaiden op HVO-100, een 100% biologische brandstof. Dankzij deze doordachte en milieuvriendelijke aanpak is de wateroverlast in Markenland structureel verminderd en is de wijk weer klaar voor de toekomst!” De werkzaamheden begonnen met het uitbreken van de bestaande bestrating voor de aanleg van een nieuw hemelwaterriool. Waar mogelijk zijn straatstenen en banden hergebruikt. De straatstenen zijn extern getrommeld, gewassen en op pallets geplaatst voordat ze opnieuw zijn aangebracht. Het bestaande Aquaflowpakket is behouden en opgehoogd met een laag split, waarna de oorspronkelijke bestrating is teruggelegd. Daarnaast zijn nieuwe bomen geplant en wordt het groen in de wijk opnieuw aangelegd met sierheesters en vers ingezaaid gras om het straatbeeld te verfraaien. SLIMME EN DUURZAME WATERAFVOER Voorheen waren er binnen Markenland LINDELOOF WWW.LINDELOOF.NL Wij zijn de aanjagers van de natuurinclusieve leefomgeving. Water heeft voor ons geen geheimen… MEER INFO: WWW.NLGREENLABEL.NL Data-inzicht en labeling Product- en plantcatalogus Instrumenten: • Register Duurzame Leefomgeving • NL Omgevingsscan • NL Screening • NL Ontwerpvalidatie Oplossingen voor onder andere: • Infra • Buiteninrichting • Waterbuering • Beplanting Kom naar de Nationale Klimaatexpo 16-17 april Partnernetwerk Partnercategorieën waaronder: • Ingenieursbureaus • Adviesbureaus • Bodem- & watertechniek • Groenvoorzieners adertentie
11 NUMMER 2 / MAART 2025 VERHARDINGEN Duurzame bestrating met nieuwe standaard: BRL KL11002 In 2021 trad de Europese klimaatwet in werking, met als doel een klimaatneutraal 2050. Een flinke uitdaging! De Nederlandse betonsector pakt deze aan via de Roadmap van Betonhuis. Uitvoering CO2-reductie en via het Betonakkoord. Een belangrijke, maar nog te weinig bekende tool is de BRL K11002, de beoordelingsrichtlijn voor milieuprofielen van betonnen infraproducten. Dit certificaat helpt opdrachtgevers en aannemers transparanter samen te werken, waardoor ze kosten en moeite besparen. Het is de nieuwe richtlijn voor de betonindustrie. TEKST: JOS DE KEIJZER Gemeenten en provincies willen graag duurzaam bestrating inkopen. Maar hoe weet je als opdrachtgever of aanbieders ook daadwerkelijk met duurzame oplossingen komen? Ambtenaren die voor een aanbesteding verantwoordelijk zijn, hebben vaak moeite de grote variëteit aan voorstellen te interpreteren. Vanwege de complexiteit van aanbestedingen is het in de praktijk heel lastig om het kaf van het koren te scheiden. De inschrijvende partijen komen met een verscheidenheid aan oplossingen en een eigen doorberekening van de kosten. Daardoor is het vaak appels met peren vergelijken. Door de BRL K11002 als eis in het bestek op te nemen, verzekeren opdrachtgevers zich van betrouwbare en vergelijkbare MKI-berekeningen. MKI Om grip te krijgen op aanbiedingen maken gemeenten gebruik van de Milieu Kosten Indicator (MKI). De MKI is een fictieve prijs die de totale milieubelasting van materialen in een bouw- of infraproject uitdrukt. Met de MKI is een opdrachtgever in staat om producten en projecten op grond van duurzaamheid met elkaar te vergelijken. Een MKI wordt berekend op basis van een levenscyclusanalyse (LCA) van een product. Daarbij wordt gekeken naar de gebruikte grondstoffen, de aanvoer van die stoffen, het proces om het product te maken, de energie die ervoor nodig is en de hoeveelheid water die daarbij gebruikt wordt. Bij de LCA van een infra-project worden ook aanleg, levensduur, onderhoud, reparatie en vervanging doorberekend. Er wordt daarbij zelfs rekening gehouden met demontage, afvalverwerking en eventueel hergebruik. Een opdrachtgever weet dus waar hij of zij op moet letten. BRL K11002 Om vanuit de branche bij te dragen aan de effectieve toepassing van de MKI heeft Betonhuis samen met KIWA de Beoordelingsrichtlijn milieuprofielen voor betonnen infraproducten ontwikkeld. De richtlijn voorziet in betrouwbare en transparante milieuverklaringen van betonnen banden, stenen en tegels. De richtlijn ‘MKI waarde bepaling voor beton-producten en betonmortel’ garandeert dat de MKI-waarden van producten zijn berekend uit de milieu-effecten die het resultaat zijn van een levenscyclus-analyse (LCA) en dat de gegevens die de fabrikant gebruikt heeft kloppen. Bedrijven die volgens de nieuwe standaard inschrijven op een aanbesteding doen dit op een uniforme manier zodat opdrachtgevers meteen weten waar ze aan toe zijn. De BRL sluit dus nauw aan op de MKI en biedt daarbij transparantie tussen de diverse offertes. Het resultaat is een systeemcertificaat waarmee de fabrikant aantoont dat de door haar gedeclareerde milieuprofielen voldoen. UNIFORM, SNEL EN BETROUWBAAR Met de BRL K11002 krijgen opdrachtgevers een praktische toetsing in handen. De richtlijn garandeert dat opdrachtgevers daadwerkelijk geleverd krijgen wat zij voorschrijven aan milieuprofielen voor betonstraatstenen, betontegels, betonbanden, grasbetontegels en zetstenen voor dijkversterking. Een controle op producten is niet meer nodig. Met de richtlijn ontstaat er ook meer uniformiteit in de manier waarop milieuprestaties van betonproducten worden beoordeeld en het proces van het doen van duurzame aanbestedingen. Er is ook meer transparantie in bestekeisen zodat het voor een opdrachtgever makkelijker wordt om snel de uitvoerder te kiezen met de gewenste MKI-waarde. Opdrachtgevers van aanbestedingen kunnen erop vertrouwen dat gecertificeerde bedrijven milieuvriendelijke producten leveren die aan de gestelde eisen voldoen. Voor meer informatie over de BRL K11002 voor aanbestedingen in infra vind je op www.betonhuis.nl. Of neem contact op met Betonhuis. De nieuwe beoordelingsrichtlijn BRL K11002 is betrouwbaar en maakt uitvraag naar duurzame bestrating makkelijker en sneller. Project: Braamt, gemeente Montferland. Foto: Struyk Verwo Infra. Uitgewassen dikformaten. Foto: Struyk Verwo Infra. Centrum Eindhoven. Foto: Façade Beton BV. Betonbestrating bij zwembad in Rijssen. Foto: Façade Beton BV. Betonbestrating bij Textielplein in Tilburg. Foto: Struyk Verwo Infra. DE BRL K11002 GARANDEERT DAT DE MKIWAARDE VAN PRODUCTEN CORRECT IS BEREKEND EN GECONTROLEERD, WAARDOOR OPDRACHTGEVERS EEN BETROUWBARE BASIS HEBBEN VOOR HUN KEUZE.
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 12 ROBUUST GRAS DAT TEGEN EEN STOOTJE KAN www.dsv-zaden.nl Sport Recreatie Openbaar groen VEILIG DRAADLOOS BESTUREN TELERADIO.NL SAFE SMART STRONG Universele, industriële draadloze afstandsbesturingen met onafhankelijke SIL3, PLd en PLe certificering. Geschikt voor mobiele toepassingen, machines, heffen, hijsen etc. GRATIS TESTEN? Neem contact met ons op via info@teleradio.nl. BEZOEK ONS BAUMA MÜNCHEN HALL A2, STAND 127 Zware verkeersbelasting? Deze innovatie bespaart kosten en C02 Het wegdek heeft het zwaar te voorduren; zwaardere voertuigen, hogere tractie, grotere verkeers intensititeit en wisselende kwaliteit van bitumen. Slijtage, scheurvorming en spoorvorming treden sneller op dan voorheen. De oplossing? AsphaltX – een innovatieve asfaltversterking met Nederlandse aramidevezels van de hoogste kwaliteit. voor een optimale verdeling van spanningen. Dit betekent minder onderhoud, lagere kosten en een duurzamer wegennet. AsphaltX is ontwikkeld door Dutch Fiber Trading, specialist in hoogwaardige vezeltechnologie. Dankzij Twaron®-aramidevezels biedt AsphaltX ongeëvenaarde sterkte en flexibiliteit. Het resultaat? Minder scheuren, minder spoorvorming en een betere bestendigheid tegen zware verkeersbelasting en temperatuurschommelingen. WAAROM KIEZEN VOOR ASPHALTX? • Versterkt asfalt met de kracht van Twaron® • Verlengt de levensduur en vermindert onderhoudskosten • Verbetert scheur- en spoorvormingbestendigheid • Verlaagt de C0 2 footprint • Duurzaam en eenvoudig toe te passen in bestaande mengsels Empowering performance – dat is waar Dutch Fiber Trading voor staat. Kies voor de toekomst van asfalt. Kies voor AsphaltX. DUTCH FIBER TRADING WWW.DUTCHFIBERTRADING.COM Met slechts 500 gram AsphaltX per ton asfalt wordt de levensduur van wegen aanzienlijk verlengd. De vezels versterken het asfalt van binnenuit, verbeteren de cohesie en zorgen adertenties
www.gwwtotaal.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=