PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 20 WATER IN DE STAD Groeiende water- uitdagingen in de stad MONITOR GEMEENTELIJKE WATERTAKEN Met de Monitor gemeentelijke watertaken 2024 geeft Stichting RIONED een actueel inzicht in de toestand van stedelijk waterbeheer in ons land en informeert over de inspanningen die gemeenten leveren op het gebied van waterbeheer in het stedelijk gebied. Voor deze editie heeft maar liefst 90 procent van de gemeenten (307 in totaal) deelgenomen aan het onderzoek en vragen beantwoord over hoe zij hun watertaken voor vuil-, hemel- en grondwater uitvoeren. De Monitor geeft inzicht in de huidige stand van zaken en kijkt naar ontwikkelingen en uitdagingen voor de komende jaren. Hiermee kunnen beleidsmakers, bestuurders en stedelijk waterbeheerders de effectiviteit van de watertaken evalueren en waar nodig aanpassen. Over vier jaar maakt Stichting RIONED weer de balans op. OVER STICHTING RIONED Stichting RIONED is dé kennisautoriteit en koepelorganisatie op het gebied van stedelijk waterbeheer. Zij signaleren uitdagingen, doen relevant onderzoek, stellen standaarden vast en agenderen. Ook informeren zij het land over het belang van stedelijk waterbeheer. Zonder stedelijk waterbeheer, geen schoon water en geen gezonde toekomst. Monitor downloaden? Ga https://riool.net en klik op ‘Onderzoek’. Je ziet dan onder meer de ‘Monitor gemeentelijke watertaken 2024’ staan. DELTAPLAN RUIMTELIJKE ADAPTATIE In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (2018) is afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig moet zijn. Dit houdt in dat we het land zo inrichten dat we de gevolgen van klimaatverandering goed kunnen opvangen. Gemeenten, waterschappen en provincies werken hiervoor met elkaar samen in 45 werkregio’s. Om de kwetsbaarheden voor wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingsrisico’s in beeld te krijgen, voeren de werkregio’s elke zes jaar stresstesten uit. Daarna bepalen ze welke risico’s zij acceptabel vinden en formuleren ze hun ambities. Vervolgens wordt afgesproken wie wat wanneer uitvoert. We zien in de monitor dat gemeenten al veel hebben gedaan aan concrete maatregelen, beleid en organisatie, bewustwording, activeren van betrokkenen en onderzoek. De eerste cyclus is zo goed als afgerond, de volgende start in 2025. Het stedelijk waterbeheer in Nederland staat voor grote uitdagingen door klimaatverandering, de toenemende druk op het bebouwd gebied en het vernieuwen van rioleringssystemen. Dat blijkt uit de Monitor gemeentelijke watertaken 2024 van Stichting RIONED. Bovendien is het grote personeelstekort een belangrijke belemmering bij het toekomstbestendig maken van steden en dorpen. GWW Totaal dook in de monitor en geeft hier de belangrijkste conclusies weer. TEKST: FRANK DE GROOT, MET DANK AAN STICHTING RIONED aanleg van nieuwe systemen. “De riolering in Nederland werkt nog goed, maar de druk op systemen en mensen neemt toe”, benadrukt Hilde Niezen, directeur van Stichting RIONED. “Extreme weersomstandigheden, zoals hevige regenval en langdurige droogte, vragen om grootschalige aanpassingen. Als klimaatverandering doorzet, is niet alles meer maakbaar en oplosbaar. Naast de inspanningen van gemeenten is ook de betrokkenheid van burgers en bedrijven essentieel. Initiatieven waarmee we anders met hemelwater om willen gaan, zoals tegels vervangen door groen of verdiepte tuinen, ontlasten rioleringen en dragen bij aan een klimaatrobuuste leefomgeving.” SCHONE EN GEZONDE LEEFOMGEVING Hoewel de waterkwaliteit in Nederland sterk is verbeterd, blijft stedelijk waterbeheer cruciaal voor het voorkomen van milieuschade. In de afgelopen jaren traden er gemiddeld ruim 200 incidenten op waarbij de lozing van hemel- en/of afvalwater vanuit een gemeentelijke voorziening een belangrijke oorzaak was. Dat is een daling ten opzichte van 2016 toen dit nog 500 keer werd gemeld. Toch vormen nieuwe verontreinigingen, zoals microplastics, PFAS en medicijnresten, een toenemend risico voor ecosystemen en volksgezondheid. “Deze stoffen bedreigen de kwaliteit van ons oppervlaktewater”, zegt Niezen. “Gemeenten moeten aan de slag om de resterende knelpunten en foute aansluitingen aan te pakken. Maar het is nog belangrijker om aan de bron vervuiling te voorkomen, door strengere regelgeving en meer bewustwording onder burgers en bedrijven over juist rioolgebruik.” TEKORTEN DRUKKEN OP BEHEER In de monitor lezen we dat gemeenten in 2021, 2022 en 2023 in totaal zo’n 2.700 km riolering hebben vernieuwd (verbeterd, vervangen of gerenoveerd). De snelheid waarin de riolering wordt vernieuwd is afgenomen tussen 2016 en 2024. Gemeenten vernieuwden in 2023 zo’n 800 km van de vrijvervalleidingen per jaar. Gezien de gemiddelde levensduur van 64 jaar, moeten gemeenten op de lange termijn het vernieuwingstempo verdubbelen. Het achterblijven van het vernieuwingstempo is onder meer te verklaren doordat nieuwe thema’s als klimaatadaptatie, energietransitie en duurzaamheid tijd en aandacht vergen. Bovendien hebben gemeenten en marktpartijen te maken met een flinke onderbezetting. Ook de hoge kosten en de drukke ondergrond in groeiende steden spelen een rol. Ongeveer driekwart van de totale investeringen hangt samen met vernieuwing van de riolering. Niezen reageert: “Gemeenten kampen met een onderbezetting van bijna 25 procent voor de uitvoering van het stedelijk waterbeheer, terwijl de taken door klimaatverandering breder worden. Dat leidt tot vertragingen in onderhoud, renovaties en de vervanging van oude riolen. Het tempo van vervangingen moet flink omhoog, anders worden de hemelwater- en vuilwatersystemen kwetsbaarder voor storingen, verstoppingen en lekkages, met alle gevolgen van dien voor onze leefomgeving en gezondheid. Tegelijkertijd stijgen de kosten voor het beheer van nieuwe voorzieningen en verouderde systemen. Het vernieuwen van Foto: Stichting RIONED / Muus & Keus, Rotterdam Foto: Stichting RIONED / Muus & Keus, Rotterdam. Nederland staat door de klimaatverandering voor grote uitdagingen. Gemeenten zijn al volop aan de slag gegaan met het aanpassen van de bebouwde omgeving, het robuuster maken van bestaande rioolsystemen en de
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=