PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 10 Gebruik staalslakken alleen met ontheffing Sinds 23 juli 2025 is er een tijdelijk verbod op de toepassing LD- en ELO-staalslak van kracht. Er is een pauze van een jaar voor bepaalde toepassingen van staalslakken op land waar een risico bestaat voor de gezondheid en/of het milieu. Meerdere gemeenten hebben al bekend gemaakt helemaal te stoppen met het gebruik van bouwstoffen die staalslakken bevatten bij werkzaamheden in de openbare ruimte. Elders in het land is toepassing nog mogelijk met ontheffing. Wat speelt er allemaal? GEMEENTE ARNHEM STOPT MET GEBRUIK VAN STAALSLAKKEN De gemeente Arnhem liet op 17 oktober 2025 weten per direct te stoppen met het gebruik van bouwstoffen die staalslakken bevatten bij werkzaamheden in de openbare ruimte. Dit besluit is genomen vanwege grote zorgen over risico’s voor mens, dier en milieu. Ook andere gemeenten hebben aangegeven te stoppen. “De afgelopen jaren zien we dat het risicovol is om te werken met staalslakken”, zegt Eva van Esch, wethouder milieu. “Voor mensen die er mee in contact komen kunnen er directe risico’s zijn. En bij lange en intensieve blootstelling kan het mogelijk zelfs leiden tot orgaanschade en kanker als gevolg. Daarnaast is de invloed op dieren en het milieu in het algeheel ook groot. Als college van Arnhem is het onze eerste taak om te zorgen voor veiligheid, daarom is de keuze om nu te stoppen met staalslakken in navolging van een aantal andere gemeenten logisch.” GEEN ONTHEFFING Landelijk is het gebruik van staalslakken deels verboden via een tijdelijke noodregeling, omdat bij verkeerde toepassing schadelijke stoffen kunnen vrijkomen. Mengsels met minder dan 20% staalslak vallen nog buiten dat verbod en worden ook in Arnhem gebruikt terwijl er nog maar weinig duidelijk is over wat de effecten daarvan zijn. Daarom neemt Arnhem vanuit het voorzorgsbeginsel het besluit om ook daarmee te stoppen. Het besluit geldt voor alle nieuwe opdrachten van de gemeente. Met deze stap wil de gemeente bijdragen aan een schonere en veiligere leefomgeving voor iedereen in Arnhem. Foto: Gemeente Arnhem. TEKST: ING. FRANK DE GROOT Staalslakken zijn restproducten die ontstaan bij de productie van staal en zijn te herkennen als steenachtig materiaal. Nederland gebruikt staalslakken als bouwstof, vooral in infrastructurele werken zoals een geluidswal of een weg, of om stortplaatsen op te vullen of op te hogen. Echter, staalslakken (en andere bouwstoffen) mogen alleen nuttig worden toegepast en moeten volledig terugneembaar zijn. Als het werk zijn functie verliest, moet ook de bouwstof worden verwijderd. Tot slot mag er niet meer worden toegepast dan redelijkerwijze nodig is om het werk te realiseren. Staalslakken kunnen echter gezondheids- en milieuproblemen veroorzaken als er geen rekening wordt gehouden met hun specifieke eigenschappen (hoge pH en verandering van uitloging over tijd). Dit in relatie tot de wijze en locatie van toepassing. Hierdoor mogen ze momenteel alleen nog met ontheffing worden toegepast. Gemeente Arnhem heeft zelfs een totaal verbod ingesteld. AANLEIDING De aanleiding voor de maatregelen is onder andere de maatschappelijke onrust over de risico’s van het gebruik van staalslakken, evenals de rapporten van het RIVM, de ILT en de Algemene Rekenkamer, die aandrongen op ingrijpen. Regelmatig komen er signalen binnen over irritaties aan huid en luchtwegen, en bijvoorbeeld neusbloedingen bij kinderen die spelen op plekken waar staalslakken zijn toegepast. Het is bekend dat er problemen ontstaan wanneer staalslakken in contact komen met regen- of grondwater of kleinschalig oppervlaktewater, zoals sloten. Daarom geldt er een zorgplicht: milieu- en/ of gezondheidsschade moet in beginsel worden voorkomen. Ook zijn de risico’s op milieuschade door de toepassing van staalslakken onvoldoende duidelijk. Deze signalen zullen de komende periode verder worden onderzocht. Tegelijkertijd wordt, samen met bedrijven, gekeken naar alternatieven voor het gebruik van staalslakken. De pauzeknop geldt niet voor alle toepassingen. Zo blijft het gebruik in groot oppervlaktewater toegestaan. Onderzoek wees eerder al uit dat daar geen gezondheids- of milieurisico’s zijn aangetoond. Hetzelfde geldt voor situaties waarin staalslak is verwerkt tot betonsteen, is gebruikt als toeslagmateriaal in beton of asfalt of wordt gebruikt als bindmiddel. GEZONDHEIDSPROBLEMEN Uit eerder onderzoek van het RIVM in 2023 blijkt dat de meeste gezondheidsklachten worden genoemd bij blootstelling aan opwaaiend stof bij grootschalige toepassingen van staalslakken of bij toepassingen aan het oppervlak waar contact met ogen, luchtwegen of hand-mondcontact mogelijk is. Dit zijn klachten als bloedneuzen, irritatie van de huid en ogen, en de luchtwegen. Deze klachten zijn tijdelijk van aard en verdwijnen meestal als het contact met het materiaal stopt (reversibel). De klachten worden voornamelijk veroorzaakt door de irriterende werking van het hoge gehalte aan (on)gebluste kalk (calciumoxide en calciumhydroxide) in de in Nederland toegepaste staalslakken. Daarnaast kunnen er bij langdurige blootstelling aan bepaalde gevaarlijke stoffen (zoals metalen) die in staalslakken aanwezig zijn op de langere termijn gezondheidsrisico’s ontstaan. MILIEUPROBLEMEN Als staalslakken in contact komen met regen- of grondwater, kunnen er schadelijke stoffen uit het materiaal vrijkomen die in het water terecht komen. Via dit ‘uitspoelwater’ komen er verschillende metalen in de bodem, grond- of het oppervlaktewater terecht. Bovendien heeft het uitspoelwater een heel lage zuurgraad (ofwel hoge pH). Deze zuurgraad verstoort chemische, biologische en ecologische processen in de bodem en de kleinere oppervlaktewateren. De lange termijn gevolgen voor het milieu zijn volgens RIVM nog onbekend. NOODREGELING Staatssecretaris Thierry Aartsen (Openbaar Vervoer en Milieu) liet op 21 juli aan de Tweede Kamer weten dat er een pauze zou komen van een jaar voor bepaalde toepassingen van staalslakken op land waar een risico bestaat voor de gezondheid. Het gaat daarbij om de zogenoemde LD- en ELO-staalstak. LD-slakken zijn slakken die als afvalproduct vrij komen bij de bereiding van staal volgens de methode Linz-Donawitz (LD-proces). ELOstaalslak is een bijproduct dat ontstaat bij de productie van staal uit schroot volgens het elektrostaalprocédé (ELO=Electric Low Oxygen). Het tijdelijk verbod geldt voor toepassingen op of in de landbodem van niet-vormgegeven bouwstoffen met meer dan 20 massaprocent LD-staalslak of ELO-staalslak als deze worden toegepast: • In een laagdikte van meer dan 0,5 meter of, • Op een locatie waar inname of inhalatie hiervan of oog, mond- of huidcontact niet is uitgesloten. Dit heet een open toepassing. Daarnaast is er een vergunningplicht voor overige toepassingen op of in de landbodem van niet-vormgegeven bouwstoffen met meer dan 20 massaprocent LD -staalslak of ELO-staalslak. BGS-pad is een veelgebruikte gecertificeerde halfverharding, waarbij in de toplaag staalslakken zijn toegepast.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=