33 NUMMER 2 / APRIL 2026 Ecologisch maaibeheer soms goedkoper dan traditioneel GROEN In veel gevallen is ecologisch maaibeheer goedkoper dan standaard maaibeheer. Vooral wanneer je kijkt naar de totale kosten die gemaakt moeten worden om een locatie te kunnen maaien. Dit blijkt uit de recent gepubliceerde ‘Kosten standaard- en ecologisch gemeentelijk maaibeheer’ van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. TEKST: ING. FRANK DE GROOT Is gemeentelijk ecologisch maaibeheer altijd duurder dan standaard maaibeheer? In het onderzoek van het ministerie is het antwoord helder: Nee! De aanname dat ecologisch maaibeheer altijd duurder is dan standaard maaibeheer is dus feitelijk onjuist is. Sterker nog, in veel gevallen is ecologisch maaibeheer zelfs goedkoper dan standaard maaibeheer. Die kosten bestaan uit veel meer dan het maaien alleen en worden mede bepaald door de lokale situatie. Denk hierbij aan kosten voor verkeersmaatregelen, randbeheer en de kosten om maaisel af te voeren. Ook moet bij een eerlijke vergelijking van maaikosten gekeken worden naar de langere termijn. Juist ecologisch beheer heeft relatief hoge ‘aanloopkosten’, maar zeer lage structurele kosten. De constatering dat ecologisch maaibeheer ook leidt tot hoge maatschappelijke baten. Denk aan het vermijden van schades, het bevorderen van natuurwaarden en een verbeterde leefomgeving voor mensen. Dit maakt de keuze voor ecologisch maaibeheer alleen maar logischer. WAAROM ECOLOGISCH MAAIEN? Gemeentelijk ecologisch maaibeheer is van essentieel belang voor het realiseren van een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Het richt zich op het gefaseerd en flexibel uitvoeren van beheermaatregelen, waarbij rekening wordt gehouden met de aanwezige plant- en diersoorten in de omgeving. Goed ecologisch maaibeheer sluit aan bij de natuurlijke cyclus van flora en fauna, waardoor nectar producerende planten en andere vegetatie optimaal kunnen groeien en bloeien. Nectar producerende planten bevorderen insectenpopulaties, zoals bestuivers. Ze vinden in grasarealen waar ecologisch maaibeheer wordt toepast voedsel en nestgelegenheid en verspreiden zich vanuit bermen naar het omringende landschap. Ze kunnen dan bijdragen aan bestuiving en natuurlijke plaagbestrijding. Bestuivers zijn daarmee cruciaal voor ons voedselsysteem. Verder zijn insectenpopulaties weer gunstig voor vogels en andere dieren waardoor de lokale biodiversiteit wordt versterkt (Stip, A. & J.E. Dijkhuis. 2021). Bermen met hoger gras en meer kruiden houden verder de bodem koeler en zorgen voor een hogere luchtvochtigheid in de directe omgeving dan kort gemaaide bermen. Dit draagt bij aan een beter stedelijk microklimaat en vermindert hittestress (Vlinderstichting, 2024). Omdat er bij ecologisch beheer minder vaak en met kleinere machines wordt gemaaid, is de bodemstructuur minder verdicht. Dit heeft een positief effect op het waterbergend vermogen, zuurstofgehalte van de bodem, vegetatie en bodemleven. Een betere waterberging en minder brandbaar materiaal door ecologisch beheer vermindert daarnaast het risico op bermbranden (Vlinderstichting, 2024). Zo levert ecologisch beheer een veelzijdige bijdrage aan een leefbare, veilige en klimaatbestendige gebouwde omgeving en is daarmee ondersteunend aan de kerntaken van gemeenten. Daarnaast werkt een natuurlijk ingerichte leefomgeving stressverlagend voor inwoners, wat het welzijn en de gezondheid bevordert (RIVM,2022). AANDACHTSPUNTEN Ondanks deze vele voordelen maken veel gemeenten nu nog de keuze om standaardbeheer toe te passen. Er kleven dan ook een aantal vooroordelen aan ecologisch beheer. Eén van deze vooroordelen is dat ecologisch beheer altijd duurder is dan standaardbeheer. Om met ecologisch maaibeheer maximale impact te maken en tegelijk slim om te gaan met beheerbudgetten moet je als beheerder een goed plan maken. Tegelijk is er bestuurlijk draagvlak nodig om te gaan beheren vanuit een visie en een lange termijnaanpak. Wanneer beheerders en bestuurders op deze manier gaan samenwerken dan profiteren natuur, mens en de gemeentelijke portemonnee. Het is van groot belang wanneer je wilt starten met ecologisch beheer goed te kijken naar locaties waar impact en kosten in balans zijn. De vier belangrijkste aandachtspunten: • Grondsoort: klei of zand, de aanwezige grondsoort heeft grote impact op inspanning en eindresultaat. • Wegtype: de locatie en het snelheidsregime van een weg bepalen met name de omvang van bijkomende kosten voor bijvoorbeeld verkeersmaatregelen. Dit betekent dat de relatief lage maaifrequenties bij ecologisch beheer in dit verband gunstig zijn. • Omvang van het perceel: vooral bij kleine en smalle percelen langs wegen hebben bijkomende kosten zoals randbeheer en verkeersmaatregelen grote invloed op de totaalprijs per m2. Ook hier zijn de relatief lage maaifrequenties bij ecologisch beheer gunstig. Daarnaast blijkt dat ecologisch beheer, vooral bij grote oppervlakken, financieel snel aantrekkelijk wordt. Zo bedroegen de kosten voor gefaseerd maaien en vertraagd afvoeren in een groot natuurgebied slechts € 0,02 per vierkante meter per jaar. Deze resultaten benadrukken het belang om niet alleen bermen, maar juist ook grotere parken en natuurgebieden te betrekken bij ecologisch beheer, zoals de gemeente Zwolle succesvol doet in het Schellerpark. • Functie: Vooral de transitie van intensief gazonbeheer naar ecologisch maaibeheer is economisch gezien gunstig. VERSCHRALEN De inzet van verschralingsbeheer als overgangsvorm naar ecologisch beheer rendeert. Het onderzoek laat zien in een voorbeelduitwerking dat op deze wijze ecologisch beheer op termijn goedkoper kan zijn dan standaard beheer. Het is van belang om deze kosten als investeringskosten te zien. Start daarbij zo snel mogelijk want door klimaatverandering wordt de groeiperiode steeds langer, waardoor het proces van verschralen steeds langer zal gaan duren. De tijdelijke inzet van verschralingsbeheer is één van de mogelijkheden om efficiënt om te gaan met de kosten die nodig zijn voor locaties die vanuit een ecologisch perspectief veel potentie hebben. Dit zijn bijvoorbeeld locaties die een belangrijke schakel vormen tussen leefgebieden. Daarnaast kan door de inzet van arrangementen en vrijwilligers de kosten binnen deze strategie worden gereduceerd. Onderzoek downloaden? Ga naar www.openoverheid.nl en vul in het zoekvak in: ‘ecologisch maaibeheer’. Bloemrijke bermen zijn nodig als groene verbindingen voor insecten, zoals bijen en vlinders. Foto: Jinze Noordijk / VHG. Gemengde bonte bermen met inheemse kruiden en biologische bollen op Bedrijventerrein ITC in Alphen aan de Rijn. De biodiversiteit heeft door goed bermbeheer een enorme boost gekregen. Foto: Corine Hogewoning, JUB Holland. Gefaseerd maaibeheer. Foto: Krinkels.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=