17 NUMMER 3 / JUNI 2026 Hergebruik straatstenen is hordelopen THEMA VERHARDINGEN` SAMENWERKING MET VERENIGING STRAATWERK NEDERLAND GWW Totaal besteedt in iedere uitgave aandacht aan een bestratingsproject of een belangrijke ontwikkeling binnen de bestratingsbranche. Hiermee willen we meer aandacht geven aan de activiteiten van de vereniging en daarnaast het imago van de bestratingsbranche verbeteren. Meer weten? Kijk op www.straatwerknederland.nl en www.kbstraatwerk.nl voor de kwaliteitsregeling KBR Straatwerk. Alle straatstenen die in Amsterdam worden opgenomen, worden bij gebleken geschiktheid hergebruikt. Dat lijkt eenvoudig, maar de praktijk is weerbarstig. “Aannemers zijn gewend om nieuwe, maatvaste stenen mechanisch te verwerken. Bij hergebruik van oudere straatstenen komt het voor dat stenen uit de klemmen vallen. Dat is jammer, want er liggen enorme kansen”, zegt Mieke Berkhout, Materialenmakelaar bij het Ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam. TEKST: ING. FRANK DE GROOT Wanneer er in Amsterdam een herinrichtings- of groot onderhoudsproject wordt gestart, worden straatstenen, tegels, hekwerken, speeltoestellen en straatmeubilair opgeslagen voor hergebruik. Amsterdam is partner van de Vereniging STRAATWERK Nederland en deelt in dit artikel de ervaringen over het hergebruik van elementenverharding. “De straatstenen gaan naar de Hub Zaandam ,waar ze gepalletteerd worden door één van de veertien SOK-aannemers (SOK = Samenwerkingsovereenkomst Verhardingen, red.) van de gemeente Amsterdam.” Na het opnemen van de bestrating worden deze door de verantwoordelijke aannemer in Zaandam in een aangewezen bunker gestort. Na het palletteren gaan de straatstenen naar één van de strategisch verdeelde opslagdepots of ze worden hier direct opgehaald voor een project. De oude straatstenen worden door Mieke liefkozend ‘Goud oud’ genoemd: “Deze stenen zijn nog prima en worden hergebruikt voor parkeervakken in een nieuw herinrichtingsproject. Voor de rijbanen gebruiken we nog nieuwe stenen, omdat de oude stenen niet passen in onze Puccinimethode: dat is de standaard voor het Amsterdamse straatbeeld. Zie het als een soort vloerkaart. We richten er al onze straten, pleinen en plantsoenen mee in. Een inrichting die gebruiksvriendelijk, toegankelijk, veilig, beheersbaar, duurzaam, betaalbaar, samenhangend én mooi is. Daarnaast is het aanbod aan hergebruikte stenen niet voldoende om daarmee alles te herstraten.” GOUD OUD Uiteraard komen er ook betonnen straatstenen vrij. “De betonnen straatstenen worden toegepast voor tijdelijke inrichtingen, zoals op Strandeiland en Zuidasdok of als er tijdelijk iets dichtgeblokt moet worden”, aldus Mieke. Mooi natuurlijk, die hergebruikte stenen, maar hoe meet je de kwaliteit? “Voorafgaand aan een project voor groot onderhoud of herinrichting gaan we de projectlocatie schouwen, inclusief straatmeubilair en dergelijke. Het betreft een visuele inspectie door een specialist hergebruik. Slechte stenen en straatmeubilair worden dan niet voor hergebruik opgeslagen. Na het opnemen volgt een tweede inspectie op zichtbare vervuilingen in stenen, zoals olie. Omdat de stenen de gemeentegrens overgaan naar Zaandam, eist de Omgevingsdienst inzicht in vervuilingen. Verder palletteren we per straat, zodat de kwaliteit en uitstraling hetzelfde zijn. Als je alles door elkaar gooit, krijg je een mix aan afmetingen, kwaliteiten en kleuren.” Na het palleteren en de opslag bij één van de depots is het wachten op een nieuw project. “Daar ligt al een uitdaging, want vraag en aanbod lopen nooit gelijk op. We slaan nu ook nog pallets op bij onze partner in Zaandam, maar die heeft het zo druk met het palletteren, dat we daar eigenlijk geen opslag willen. Daarnaast is het in Amsterdam nog niet de dagelijkse praktijk om te werken met gebruikte stenen. Maar de kwaliteit is prima en de stenen passen goed in het straatbeeld van Amsterdam.” PROBLEMEN MET VERWERKING Doordat de gebruikte straatstenen veelal ouder zijn en daardoor vaak niet maatvast, ontstaan er regelmatig problemen bij de mechanische verwerking. Mieke: “Als opdrachtgever houden wij ons aan de vergewisplicht van het Arbobesluit. Dit houdt in dat wij vanaf het ontwerpstadium rekening houden met de arbeidsomstandigheden tijdens de uitvoering. Bij bestratingsprojecten houdt dit in dat materialen en maatvoering zodanig zijn gekozen dat mechanisch leggen mogelijk is. Op een gegeven moment kwam bij ons het signaal binnen dat onze stenen uit de klem vielen. Dat is vreemd, want we palletteren op juiste wijze en de palletmaker is ook één van onze SOK-aannemers. Deze aannemer ervaart weinig problemen met het machinaal straten van de oude stenen.” Mieke vervolgt: “Mechanisch klemmen is inderdaad een probleem bij niet maatvaste straatstenen, maar je kunt ze prima verwerken met een vacuümklem. Alleen moet dit wel een vacuümklem zijn die geschikt is voor een ongelijke maatvoering. Daarnaast moet de aanzuiging goed staan ingesteld. Men denkt daar vaak niet aan en gebruikt dezelfde klem en vacuüm instellingen als bij nieuwe stenen. Als de stenen dan uit de klem vallen, is het altijd de schuld van de stenen. Onder druk van de planning wordt er dan toch handmatig gestraat. Maar dat willen we juist voorkomen!” OVERTUIGEN Omdat de moederbestekken van de gemeente Amsterdam hergebruik van stenen nog niet verplicht stellen, zijn veel stratenmakers, maar ook collega’s binnen de gemeente, soms terughoudend ten aanzien van hergebruikte stenen. “Dan wordt er gemakshalve voor nieuwe stenen gekozen. Dat bevordert circulair werken natuurlijk niet. Terwijl de gemiddelde prijs van de bestaande stenen 75% van de nieuwprijs en van de tegels zelfs maar 25% is. De kosten kunnen dus ook nog eens lager uitvallen” Om collega’s te overtuigen van de mogelijkheden met mechanisch bestraten van hergebruikte stenen is er recent een demo geweest bij project Middenweg. Mieke: “Een deel van de collega’s was wel enthousiast, maar een deel bleef ook terughoudend. Je gaat toch bestaande processen veranderen en tijd, planning en kosten spelen nog altijd de hoofdrol. Ook is er opslagruimte nodig en dat is binnen Amsterdam best lastig. Het is alsof je een tanker van koers moeten laten veranderen. Dat vergt inspanning en tijd.” Mieke besluit met de opmerking dat er vooral veel tijd en inspanning gestopt moeten worden in een goede voorlichting van opdrachtgevers en aannemers: “Vaak hoor je dan de reactie: oh, kan dat ook? Het is veelal onbekendheid met de mogelijkheden van her te gebruiken stenen. Daarnaast is het beleid dat hierop betrekking heeft binnen gemeenten vaak versnipperd. Het gaat niet alleen om circulariteit, maar ook om klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie en ondergrondse infra. Dat vraagt om mensen die de verbindingen kunnen leggen en vanachter hun tekentafel door de bomen het bos blijven zien. Het beleid is er, we moeten vooral met elkaar werken aan de eenduidige toepassing op het gebied van hergebruikte stenen en machinale verwerking.” Demoproject mechanisch verwerken hergebruikte straatstenen. Foto: Wieke Braat, gemeente Amsterdam. De oude straatstenen worden door Mieke Berkhout liefkozend ‘Goud oud’ genoemd: “Deze stenen zijn nog prima en worden hergebruikt voor parkeervakken in een nieuw herinrichtingsproject.” Foto: Tim Witte, gemeente Amsterdam. Opslag van de stenen bij de Hub Zaandam. Foto: Mieke Berkhout. Project ‘Vergroening 4e Gymnasium’ met hergebruikte stenen. Foto: Loulou Gontscharoff, gemeente Amsterdam.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=