19 NUMMER 5 / OKTOBER 2026 Aan de slag met (her)inrichting? Vergeet de bodem niet! BODEMVERBETERING MEER WETEN? Bekijk de VHG-handleiding De Levende Openbare Ruimte: goed voor klimaat, natuur, mens en economie. Deze handleiding, met meer dan 500 praktijkvoorbeelden, biedt veel inspiratie om groen in te zetten om de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren. De handleiding is een vervolg en aanvulling op de succesvolle handleidingen De Levende Tuin en Het Levende Gebouw. Bekijk de handleiding op de VHG-website via deze QR-code: Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte gaat veel aandacht naar wat er boven de grond gebeurt. Maar voor gezond groen begint het werk onder de grond. Juist daar ligt in de bebouwde omgeving vaak een probleem: er is weinig natuurlijke bodem en wortelruimte voor de beplanting. Dat is jammer, want een gezonde levende bodem draagt bij aan een prettige leefomgeving met minder wateroverlast, hittestress en droogte. TEKST: KIM VAN DER LEEST EN ANNEMIEKE BOS, I.S.M. KONINKLIJKE VHG Droogte vormt een bedreiging voor de kwaliteit en beschikbaarheid van water en kan leiden tot schade aan funderingen, infrastructuur, bomen en groenvoorzieningen. Ook kunnen bodemdaling en korstvorming ontstaan, waardoor kale grond nauwelijks water opneemt als het weer regent. Aandacht voor een gezonde en levende bodem is daarom essentieel. Keuzes in bodemopbouw, verdichting, waterhuishouding en beschikbare wortelruimte bepalen mede of groen en verharding op lange termijn goed kunnen functioneren. VOORDELEN VAN LEVENDE BODEM In een gezonde bodem leven miljarden organismen: schimmels, bacteriën, insecten en regenwormen. Zij breken organisch materiaal af tot voedingsstoffen voor planten. Een gezonde bodem vol bodemleven draagt bij aan een goede waterhuishouding, biodiversiteit, gezonde planten en helpt schade door regenwater, droogte en verdichting te beperken. BODEM VERBETEREN Behoud bij de (her)inrichting waar mogelijk de bestaande bodemopbouw en een goede bodemstructuur. Voorkom onnodig uitgraven, mengen van verschillende bodemlagen en verdichting, en neem gerichte verbetermaatregelen waar de bodem tekortschiet. De bodem kan worden verbeterd door de bodemstructuur en de hoeveelheid organische stoffen te verbeteren en bij aanplant passende bodembacteriën en mycorrhiza’s (schimmels) toe te voegen. Mycorrhiza’s vergroten het opnameoppervlak van de wortels en dragen zo bij aan de opname van water en voedingsstoffen. Ook regenwormen verbeteren de waterinfiltratie. VOORKOM BODEMEROSIE Bodembedekkers en passende, goed wortelende vaste planten helpen om bloemrijke mengsels. Hiermee wordt de droogtegevoeligheid verminderd en de biodiversiteit versterkt. UITDROGING VOORKOMEN Er zijn verschillende manieren om het wateropnemend vermogen van de bodem te vergroten en uitdroging te voorkomen: • bedek de bodem met beplanting, vooral op hellingen; • plant vooral hoge en diepwortelende bomen en struiken. De bodem droogt dan veel minder snel uit; • zorg voor een goede groeiplaats van bomen met bijvoorbeeld vaste planten als onderbegroeiing of een strooisellaag ; • in gebieden met weinig ruimte door dichte bebouwing helpt de combinatie van groen met technische maatregelen onder de grond zoals infiltratiekratten of -systemen en opslagreservoirs om water te bergen en beschikbaar te houden. BOMEN IN DE STAD Een gezonde bodem is essentieel voor de bomen in de stad. Helaas staan ze veelal in en nabij verhardingen en hebben ze nauwelijks toegang tot water, voeding en zuurstof. Hoe beter de groeiplaats en hoe meer doorwortelbare ruimte bomen krijgen om te groeien, hoe groter de kans dat ze gezond oud worden en langdurig bijdragen aan de leefomgeving. Een boombunker kan uitkomst bieden. Met deze constructie ontstaat onder de verharding een doorwortelbare ruimte en is de groeiplaats beschermd tegen verdichting door verkeer. De waterbuffer helpt de bomen om langere droge perioden te overbruggen. INTEGRALE AANPAK Een gezonde bodem vraagt om ruimte in het ontwerp. Bij een herinrichting moeten bodem, water, groen, verharding en ondergrondse infrastructuur daarom vanaf het begin in samenhang worden bekeken. Dat voorkomt dat de bodem en groeiplaats pas aan het einde van het ontwerp moeten worden ingepast in de ruimte die nog over is. Station Coevorden: bodembedekkers en bomen op een steile helling gaan erosie tegen. Foto: Koninklijke Ginkel Groep. Utrecht Rijnkade: Boombunkers combineren infiltratie en groeiplaatsverbetering. Een goede boomverzorging, waaronder aandacht voor standplaats en watervoorziening, is essentieel voor een effectieve bijdrage aan een klimaatbestendige stad. Foto: TGS. De wortelgroei van bomen en vaste planten vergroot de infiltratiecapaciteit van de bodem. Gezond groen met veel bladerdek vermindert hittestress en droogte. Foto: Griffioen Wassenaar. bodemerosie te voorkomen. Dat is extra belangrijk op hellingen. Een bedekte bodem droogt bovendien minder snel uit. Op dijken wordt vaak monotoon ondiep wortelend gras toegepast. Zanderige taluds zijn geschikt voor dieper wortelende beplanting zoals Speciale boomspiegels beschermen bomen in de verharding. Een goot zorgt voor een snelle afwatering naar de beplanting en het grondwater. Foto: Leonardo da.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=