PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 22 Aanleg warmtenetten door lokale energiecoöperaties Koplopers onder de lokale warmte initiatieven (eerste jaar dat warmte en/of warm water werd geleverd) Warmtenet/transportleiding Gerealiseerd tot en met 2025 Culemborg (2008) Bestaand2) / uitgebreid 3.600 meter Hoonhorst (2014) Nieuw3) 450 meter Texel (2014) Bestaand / aangepast 1.300 meter Nagele (2021) Nieuw 240 meter Vlieland (2022) Bestaand / aangepast 1.400 meter Terheijden (2022) Nieuw 2.500 meter Wageningen (nng1) Nieuw 0 meter Muiderberg (nng) Nieuw 400 meter Amsterdam (nng) Nieuw 0 meter 1)‘nng’: nog niet gestart met levering van warmte 2) ‘Bestaand’: bestaand warmtenet overgenomen 3)‘Nieuw’: nieuw warmtenet Tabel. Lokale duurzame warmtenetten geïnitieerd vanuit burgerinitiatieven (energiecoöperaties, warmtebedrijf of stichting). De Wet collectieve warmte (Wcw) moet in combinatie met wettelijk instrumentarium de aanleg van warmtenetten versnellen. Van deze ‘duurzame collectieve warmtesystemen’ wordt verwacht dat ze nodig zijn bij de vervanging van gas als brandstof voor ruimteverwarming en warm water. Het Klimaatakkoord (2019) verwacht een grote CO2-uitstootreductie door de duurzame warmtenetten. Het ritselt de laatste jaren van de nieuwe regionale en lokale plannen voor nieuwe en duurzame warmtenetten. Welke rol kunnen lokale energiecoöperaties hierin vervullen? Lokale energiecoöperaties lijken een geschikte initiator voor warmtenetten Toch blijkt die stap in de praktijk lastig. TEKST: HANS HUFEN BEELD: DALFSENNET.NL Energiecoöperaties zijn wellicht een goede partij om lokale duurzame warmtenetten te realiseren. Een energiecoöperatie is daarbij een groep bewoners, soms in combinatie met lokale kleine bedrijven, die samen de regie nemen over hun eigen energievoorziening. Ze bepalen hoe hun buurt duurzame energie opwekt, gebruikt en organiseert, en worden daar samen eigenaar van. Het zijn er steeds meer (in 2023: 700), ze zijn lokaal georiënteerd, gefocust op duurzaamheid en aantoonbaar succesvol met innovaties. Als vehicle voor commerciële initiatieven gebruikt een (lokale) energiecoöperatie meestal een warmtebedrijf, warmte BV (BV rechtspersoon) of soms een stichting. Een voordeel van de lokale coöperaties is dat ze op armlengte van gemeenten staan die een voortrekkers rol is toebedeeld bij het aanjagen van nieuwe warmtenetten (zie kadertekst ‘Wet collectieve warmte’). Energiecoöperaties delen met gemeenten waarden zoals het belang van lokale burgerbetrokkenheid, nonprofit oriëntatie en ze zijn gecommitteerd aan duurzaamheid. Coöperaties hebben bij PV- en windprojecten laten zien dat ze als initiator, (gedeeld) eigenaar en als financier van projecten, daadkrachtig kunnen zijn. Kortom: energiecoöperaties lijken een geschikte initiator. Toch blijkt die stap in de praktijk lastig. Pijnpunten zitten in het ontwikkelen van duurzame warmtebronnen en de werving van klanten voor de nieuwe systemen. Maar ook de aanleg, uitbreiding of aanpassing van een transportleiding is een uitdaging. In dit artikel focussen we op die laatste component: de transportleiding. STAND VAN ZAKEN Een duurzaam warmtenet bestaat uit een duurzame warmtebron, transportleiding (warmtenet) en warmte afnemers. Wat is momenteel de stand van zaken bij de realisatie van lokale duurzame warmtenetten? Daarvoor zijn gegevens bekeken van zes koplopers van burgerinitiatieven om lokale warmtenetten te realiseren. Verder zijn drie initiatieven meegenomen die in een monitor van lokale warmte initiatieven als ‘erg ver gevorderd’ zijn gekwalificeerd. Voorts is gebruik gemaakt van landelijke overzichten van de stand van zaken met energiecoöperaties over lokale warmte initiatieven (2015-2024). In de tabel staan de lokale warmtenetten (transportleidingen) die tot 2025 zijn gerealiseerd. De zeggenschap in de warmte initiatieven die hier vermeld worden, ligt deels of helemaal bij burgers, bewoners en/of een lokale energiecoöperatie. Per saldo zijn er zijn zes warmtebedrijven (zie 1 t/m 6) van energiecoöperaties die warmte leveren dan wel geleverd hebben. Hiervan is er eentje ondertussen gestopt (Texel). Een tweede (in Nagele) is op non-actief gesteld vanwege technische problemen. De stalen constructie van de ondergrondse warmtebuffer, gevuld met warm water, stortte in augustus 2025 deels in. Onderzoek door Sinko en TNO wees uit dat verkeerde materialen waren gebruikt die niet bestand waren tegen langdurig heet water. De warmtebedrijven in de locaties 7 t/m 9 zijn eind 2025 nog niet gestart. In vergelijking met de operationele warmte initiatieven zijn de nog niet gestarte warmtenetten groter. Verder zien we dat drie maal een warmtenet is overgenomen en eventueel uitgebreid of aangepast. ROL ENERGIECOÖPERATIES De warmtebedrijven van de lokale energiecoöperaties hebben werkzaamheden voor de aanleg en later het onderhoud aan lokale of landelijk bekende infrabedrijven uitbesteed. Bij twee warmtebedrijven is expertise beschikbaar, waardoor een verdergaande betrokkenheid bestaat bij uitbesteding. De lokale duurzame warmtenetten door energiecoöperaties zijn tot dusver nauwelijks of niet van de grond gekomen. Energiecoöperaties bleken met de oprichting van PV- (2022: 160 zonneparken) en windprojecten (2022: twee windprojecten) meer succesvol. Dat succes heeft kennelijk geen vervolg gekregen bij de warmtenetten. Circa zeventig lokale energiecoöperaties rapporteren elk jaar bezig te zijn met warmte-initiatieven, maar niet uitsluitend met de uitwerking van projecten lokale duurzame warmtenetten. Ze houden zich namelijk in veel gevallen ook bezig met visievorming of planvorming in hun gemeente. De slag naar daadwerkelijk functionerende eigen lokale warmtenetten blijft lastig. Boring voor aanleg warmtenet. Leiding voor transport van warmte en koude onder de grond.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=