PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 18 Kennisprogramma Zeespiegelstijging na zeven jaar afgerond De zeespiegel stijgt en door klimaatverandering versnelt deze stijging de laatste decennia. In het Kennisprogramma Zeespiegelstijging is onderzocht wat de mogelijke gevolgen van zeespiegelstijging zijn voor bescherming tegen overstromingen en verzilting en hoe we hiermee om kunnen gaan. Belangrijkste conclusie: we kunnen Nederland veilig en leefbaar houden tot circa 5 meter zeespiegelstijging, maar dan moeten wel de juiste maatregelen worden genomen. TEKST: ING. FRANK DE GROOT BEELD: KENNISPROGRAMMA ZEESPIEGELSTIJGING Het Kennisprogramma Zeespiegelstijging is gestart in 2019 en afgerond in juni 2026. Opdrachtgevers waren de minister van Infrastructuur en Waterstaat en de Deltacommissaris. Doel van het Kennisprogramma was om voor het hoofdwatersysteem te onderzoeken hoe we Nederland kunnen blijven beschermen tegen overstromingen en verzilting op basis van huidige beleidsuitgangspunten (zie Figuur 1). Om deze vraag te beantwoorden is de robuustheid onderzocht van de huidige aanpak voor waterveiligheid (waterkeringen en kunstwerken), de zandige Noordzeekust en de zoetwaterbeschikbaarheid bij een zeespiegelstijging tussen 0,5 en 5 meter (zie Figuur 3). Voor de lange termijn (na 2100) zijn alternatieve denkrichtingen verkend: Meegroeien, Meebewegen, Zeewaarts en Beschermen (zie Figuur 4) met open of gesloten verbindingen naar zee. Via een impactanalyse zijn globaal de effecten op gebruiksfuncties zoals landbouw, natuur en scheepvaart in beeld gebracht. TOT 5 METER De zeespiegel blijft stijgen, maar de snelheid is onzeker. Die hangt ook af van de wereldwijde CO2 uitstoot. Hoe sneller de zeespiegel stijgt, hoe groter en zwaarder de opgave. Als we de verandering in het klimaat, de zeespiegel en de samenleving goed volgen en ons blijven verdiepen in manieren om ermee om te gaan, kunnen we steeds op basis van de beste kennis handelen. Het veilig en leefbaar houden van Nederland legt een toenemend beslag op de schaarse ruimte, energie en grondstoffen als zand en klei: voor steeds hogere en bredere dijken, meer grote gemalen, sterkere stormvloed keringen, meegroeiende oeverzones, aangepast bouwen en fors meer zandsuppleties voor de kust. Daarnaast moeten we het landgebruik aanpassen aan toenemende verzilting in kustprovincies. Dit alles vraagt soms ingewikkelde keuzes met maatschappelijke gevolgen en gaat meer geld kosten. Zo kunnen we wél in Nederland blijven wonen, in principe tot 5 meter zeespiegelstijging. VERZILTING Uit het Kennisprogramma blijkt dat de eerste vraagstukken nu al spelen en er snel nieuwe bij komen. Er is steeds vaker niet genoeg zoetwater om alle polders in de kuststreek net zo zoet te houden als nu. In eerste instantie komt dat vooral door afnemende zomerafvoeren van rivieren door klimaatverandering. Deze problematiek zagen we ook bij de droogte in deze zomer. De Rijn bereikte toen in augustus een historisch laag peil bij Tolkamer (circa 6,25 meter). Daarboven versterkt zeespiegelstijging de verzilting doordat meer zout kwelwater in de sloten komt en meer zeewater verder de rivieren op dringt. Ook dit zagen we in sterke mate in de afgelopen zomer in het westen van Nederland. Er is bij een zeespiegelstijging veel meer rivierwater nodig om dit te bestrijden dan nu, terwijl de aanvoer van rivierwater afneemt. Met verschillende maatregelen kunnen we de verzilting lokaal of regionaal wel blijven beperken, maar niet tot op het huidige niveau. Het water wordt onvermijdelijk zouter, waardoor aanpassing van het landgebruik nodig is. Vooral bollentelers en boomkwekers in het westen gaven in de afgelopen zomer aan dat hun gewassen veel last hebben van de verzilting. Bij extreme verzilting kunnen zelfs verschillende flora en fauna verdwijnen en kan het water niet meer gebruikt worden als bron voor de bereiding van drinkwater. Op alle locaties in Nederland waar oppervlaktewater wordt gewonnen voor drinkwater, staat de waterkwaliteit onder druk door de klimaatverandering. ZEESPIEGELSTIJGING Nederland komt steeds lager ten opzichte van de zeespiegel te liggen. Het wordt moeilijker om overtollig regen- en rivierwater in natte tijden af te voeren naar zee. Nu kunnen we nog onder vrij verval spuien. De mogelijkheid om water onder vrij verval naar zee te spuien wordt al beperkt bij minder dan 0,5 meter zeespiegelstijging. Steeds vaker moeten aanvullend pompen ingezet worden om wateroverlast in de achterliggende gebieden te voorkomen of om de zoutindringing bij de zee- en spuisluizen tegen te gaan. Uiteindelijk zijn we volledig op pompen aangewezen om onze spuicapaciteit te vervangen, bijvoorbeeld bij IJmuiden (vanaf 0,4 meter zeespiegelstijging), de Afsluitdijk (vanaf 0,8 – 1,0 meter zeespiegelstijging), de Krammersluizen (vanaf 1,5 meter zeespiegelstijging) en Bath (vanaf circa 2,5 meter zeespiegelstijging). Een vraag die waarschijnlijk al eerder komt is bij welke waterstand we de stormvloedkeringen willen sluiten: handhaven we het huidige sluitpeil (waardoor de keringen vaker dichtgaan) of verhogen we het sluitpeil (waardoor hogere dijken nodig zijn en buitendijks gebied met hogere waterstanden te maken krijgt)? Daarnaast zijn in de tweede helft van deze eeuw alle stormvloedkeringen aan vervanging toe. Zo bereiken onder meer de Maeslantkering (vanaf 2070) en de Oosterscheldekering (vanaf 2080) dan het einde van de levensduur waar ze voor ontworpen zijn. Mogelijk is de levensduur iets op te rekken; dat wordt onderzocht. WAT MOETEN WE DOEN? Er zijn verschillende opties voor het omgaan met zeespiegelstijging. We kunnen de huidige aanpak uitbreiden of nieuwe oplossingen toepassen, zoals: • Nieuwe Waterweg afdammen en het rivierwater met megapompen naar zee afvoeren. • Regio RijnmondDrechtsteden inrichten als een polder. • Een groot kustmeer inrichten als buffer voor hoge rivierafvoeren. • Afgedamde zeearmen weer volledig open maken en landwaterovergangen laten meegroeien met de zeespiegelstijging. Wat we ook kiezen, de gevolgen zijn groot: onder meer voor de scheepvaart, de haven, de beschikbare ruimte in stedelijk gebied, de veiligheid in buitendijkse gebieden, landbouw en natuur. Daarnaast moeten we de basis op Door het nemen van de juiste maatregelen kunnen we in Nederland blijven wonen, in principe tot 5 meter zeespiegelstijging. Figuur 1. De centrale vragen in het Kennisprogramma Zeespiegelstijging. Figuur 2. Basis op orde houden.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=