Pag. 53 BEZOEK OOK DE WEBSITE WWW.GWWTOTAAL.NL NUMMER 4 | JAARGANG 17 | SEPTEMBER 2026 HET GROOTSTE GWW PLATFORM IN NEDERLAND THEMA WATERWERKEN & OPENBARE RUIMTE WATERWERKEN Eerste Multifunctionele Kademuren in 2027 getest 12 OPENBARE RUIMTE Standaard voor Amsterdamse straatbeeld: Puccinimethode 28 MATERIEEL IAA Transportation groter dan ooit 50 Jouw veiligheid staat voorop Voorkom ongelukken Meer weten? Scan de QR-code BETONPLATEN KEERWANDEN T : +31 (0)528 28 70 07 info@zwaagstrabeton.nl www.zwaagstrabeton.nl NU MAILEN: BINNEN 24 UUR EEN COMPLETE OFFERTE! GOTEN SPECIALS Ahlmann Nederland 073 599 7755 info@ahlmann.nl “Onze elektrische machines voelen al snel vertrouwd aan” KIJK OP GRANIT-PARTS.NL Onderdelen nodig voor uw bouwmachine?
3 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 En toen bleef het droog We hebben de droogste zomer sinds het begin der metingen achter de rug en de waterstand van de Rijn daalde eveneens naar een laagterecord. Het klinkt paradoxaal, maar ook in droge omstandigheden zijn onze dijken van groot belang. Wie herinnert zich nog de dijkdoorbraak in Wilnis in 2003? Tijdens een droge zomer stond er een halve meter water in het dorp, vlakbij Vinkeveen. Droogteprobleem aldaar opgelost, maar je wilt toch niet dat er een halve meter water in de straat staat. Oorzaak was een veendijk die door de droogte enorm was uitgedroogd en daardoor flink lichter was geworden. Toen de dijk door de droogte ging scheuren, drong er water tot onder de uitgedroogde veendijk, waarna deze opdreef en wel 60 meter landinwaarts schoof. Geen wonder dat het voor de waterschappen even schrikken was toen er ook in augustus dit jaar weer scheuren in veel kurkdroge dijken ontstonden. Vooral de veendijken zijn dan kwetsbaar. Oplossing: zorgen dat er voldoende water tegen de dijk blijft staan, om deze vochtig te houden. En uiteraard de scheuren dichten. ZEESPIEGELSTIJGING Een ander gevaar dat dreigt is de zeespiegelstijging. Naast een toenemende verzilting van de kustregio’s, neemt ook de spuicapaciteit af, doordat het rivierpeil straks nauwelijks nog hoger ligt dan de zeespiegel. Steeds vaker moeten aanvullend pompen ingezet worden om wateroverlast in de achterliggende gebieden te voorkomen of om de zoutindringing bij de zee- en spuisluizen tegen te gaan. Een vraag die waarschijnlijk al eerder komt is bij welke waterstand we de stormvloedkeringen willen sluiten: handhaven we het huidige sluitpeil (waardoor de keringen vaker dichtgaan) of verhogen we het sluitpeil (waardoor hogere dijken nodig zijn en buitendijks gebied met hogere waterstanden te maken krijgt)? Duidelijk is wel dat wij als toonaangevend land op het gebied van watermanagement de komende decennia nog een flinke uitdaging hebben. Daarom in deze uitgave extra aandacht voor onder meer waterwerken. INHOUD COLUMN ING. FRANK DE GROOT 12 38 advertenties 04 Op de Radar Landschapstriënnale 2026 06 Column Straatwerk Vakbekwaam straatwerk vraagt investering 07 In de spotlight Water voor klimaatbestendige binnenstad 09 Arbeidsomstandigheden Arbeidsongevallen met inleenkrachten THEMA WATERWERKEN 12 Waterwerken Eerste Multifunctionele Kademuren 15 Waterwerken Rivierhout bevordert ecologie 17 Waterwerken Renovatie Prinses Marijkesluis 18 Waterwerken Kennisprogramma Zeespiegelstijging 21 Waterwerken Toename scheuren in dijken 24 Waterwerken Bouwen met duurzaam tropisch hout THEMA OPENBARE RUIMTE 26 Openbare Ruimte Machinaal straten en CROW kennismodule 28 Openbare Ruimte Standaard Amsterdamse straatbeeld: Puccinimethode 31 Openbare Ruimte Vakbeurs Openbare Ruimte 38 Openbare Ruimte Platform voor vraagstukken OR EN VERDER 41 Ondernemen Aanbesteden & Aannemen 43 Groen Heel Holland Bloeit 49 Groen GroenTechniek Holland 2026 50 Materieel IAA Transportation 51 Materieel Nieuws 60 MKB INFRA Doelmatig en daadkracht 63 Productnieuws Productnieuws GWW-sector +31(0)592 37 27 19 info@middelbos.nl www.middelbos.nl Import en Groothandel ON-VOOR-STEL-BAAR Onvoorstelbaar groot is ons assortiment aanhangeronderdelen en banden voor Landbouw, Tuin & Park, Quad en Industrie. Door dat enorme assortiment hebben wij altijd voor u het beste, het snelst leverbare en het meest prijsvriendelijke artikel in huis. Vandaag besteld, is morgen in huis. Wielen kunnen we passend maken in onze eigen workshop. In elke gewenste kleur. Met plezier werken wij ons uit de naad voor uw sloffen. NIEUW Landbouwassen Landbouwbanden Industriebanden Velgen BEZOEK ONZE WEBSHOP NIEUW +31(0)592 37 27 19 info@middelbos.nl www.middelbos.nl Import en Groothandel ON-VOOR-STEL-BAAR Onvoorstelbaar groot is ons assortiment aanhangeronderdelen en banden voor Landbouw, Tuin & Park, Quad en Industrie. Door dat enorme assortiment hebben wij altijd voor u het beste, het snelst leverbare en het meest prijsvriendelijke artikel in huis. Vandaag besteld, is morgen in huis. Wielen kunnen we passend maken in onze eigen workshop. In elke gewenste kleur. Met plezier werken wij ons uit de naad voor uw sloffen. NIEUW Landbouwassen Landbouwbanden Industriebanden Velgen BEZOEK ONZE WEBSHOP NIEUW 592 37 27 19 middelbos.nl middelbos.nl n Groothandel EK E OP rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tran ng Equipment Industrial Manufacturing Maintenance and Repair Services Next Generation Automated Lu tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom desig Construction and Heavy Equipment Agricultural Machinery Mining Equipment Industrial Manufacturing Ma rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tran ng Equipment Industrial Manufacturing Maintenance and Repair Services Next Generation Automated Lu tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom desig Construction and Heavy Equipment Agricultural Machinery Mining Equipment Industrial Manufacturing Ma rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tran ng Equipment Industrial Manufacturing Maintenance and Repair Services Next Generation Automated Lu tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom desig Construction and Heavy Equipment Agricultural Machinery Mining Equipment Industrial Manufacturing Ma rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Indust ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment Agric rvices Next Generation Automated Lubrication Automatic Lubrication Systems Lubrication System Compon m Design and Engineering Custom design and Engineering Grease and Lubricants Installation Tools Tran ease and Lubricants Installation Tools Transportation and Trucking Construction and Heavy Equipment rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Ind tem Accessories Specialty Products Industry Specific Solutions System Design and Engineering Custom rication Systems Lubrication System Components Lubrication System Accessories Specialty Products Ind WELK SMEERSYSTEEM KIEST U? saleseurope@lubecore.com
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 4 Urgentie water en bodem bij Landschapstriënnale 2026 ORGANISATOREN De Landschapstriënnale 2026 wordt georganiseerd in samenwerking met Akademie van de Veluwe, Arcadis, CASA Arnhem, Geldersch Landschap & Kasteelen, Gelders Genootschap, gemeente Arnhem, Groene Metropoolregio Arnhem–Nijmegen, Groei & Bloei, Hogeschool Van Hall Larenstein, Nederlands Watermuseum, provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel en Waterschap Vallei en Veluwe. Meer informatie: ga naar www.landschapstriënnale.com. Van 9 t/m 20 september staat de regio Arnhem in het teken van de Landschapstriënnale 2026. Onder de noemer ‘Op Waterbasis’ organiseren diverse partners een veelzijdig programma met excursies, lezingen, debatten, exposities, workshops en culturele activiteiten. Centraal bij dit driejaarlijkse festival staat één urgente vraag: hoe richten we Nederland in als water en bodem écht richtinggevend worden? BEELD: LANDSCHAPSTRIËNNALE 2026. Klimaatverandering, extremere weersomstandigheden en een veranderend watersysteem stellen Nederland voor ingrijpende ruimtelijke keuzes. Dat bleek ook weer tijdens de afgelopen hete en droge zomer. De Landschapstriënnale brengt ontwerpers, onderzoekers, bestuurders, studenten, ondernemers, kunstenaars en inwoners samen om die toekomst gezamenlijk te verkennen. Niet vanuit één discipline of één oplossing, maar vanuit de overtuiging dat de uitdagingen van morgen vragen om samenwerking, verbeeldingskracht en nieuwe perspectieven. Bert Harmelink, voorzitter van de Stichting Landschapstriënnale: “Water vormt al eeuwenlang de basis van ons landschap. Tegelijkertijd verandert het watersysteem sneller dan ooit. Als we Nederland toekomstbestendig willen inrichten, moeten we opnieuw leren denken vanuit water en bodem. De Landschapstriënnale brengt mensen en ideeën samen om die nieuwe toekomst te verkennen. Juist door kennis, ontwerp en praktijk met elkaar te verbinden, ontstaan de oplossingen van morgen.” BREED PROGRAMMA De Landschapstriënnale 2026 neemt je mee in een bruisend festival vol inspiratie, verbeelding en verdieping, met als rode draad water. Van 9 t/m 20 september vinden er tientallen activiteiten plaats, georganiseerd door een breed netwerk van partners: van inspirerende lezingen en inhoudelijke symposia tot excursies door het landschap, tentoonstellingen, workshops, wandelingen en culturele evenementen. Bezoekers krijgen de kans om het landschap niet alleen te bekijken, maar ook te beleven, te bevragen en mee vorm te geven. Naast het uitgebreide partnerprogramma organiseert de Landschapstriënnale ook een aantal eigen programmaonderdelen. In augustus vond al de internationale Summerschool plaats, waarin studenten uit binnen- en buitenland vier dagen lang samen werkten aan toekomstscenario’s voor een veranderende Rijn. Op woensdag 9 september wordt de Landschapstriënnale feestelijk afgetrapt en start een elf dagen durend programma waarin ontmoeting, inspiratie en debat centraal staan. Halverwege de Landschapstriënnale vormt de Troonrede van het Landschap een inhoudelijk hoogtepunt. Auteur en essayist Renske Jonkman schetst daarin een prikkelende visie op de toekomst van ons landschap en de rol van water in de inrichting van Nederland. De afsluiting vindt plaats op zondag 20 september met een inspirerend slotprogramma, waarin de oogst van deze editie wordt gedeeld en de blik wordt gericht op de toekomst van ons landschap. LANDSCHAP VAN MORGEN De Landschapstriënnale is er voor professionals én voor iedereen die geïnteresseerd is in de toekomst van onze leefomgeving. Of je nu ontwerper bent, bestuurder, student of gewoon nieuwsgierig naar hoe Nederland zich voorbereidt op een veranderend klimaat: de Landschapstriënnale nodigt iedereen uit om mee te denken, mee te doen en je te laten inspireren.
5 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 Onderzoek: datakabels kwetsbaar bij handmatig graven OP DE RADAR advertenties Technologie en kwaliteit „Made in Germany“ Veegmachines | Sneeuwschuiven | Zoutstrooiers 12-Volt | Onkruidbestrijding machines | Boorwagens Informeer nu bij: + 31 6 24764353 j.withag@adler-arbeitsmaschinen.nl | www.adler-arbeitsmaschinen.nl Anzeige ADLER Programm 117x85 (NL).indd 1 12.11.20 12:15 Schematische weergave van de testopstelling met de schoptechniek (links) en foto van de testopstelling (rechts) om de kracht van een steek te meten. Datakabels zijn onder specifieke omstandigheden gevoelig voor beschadiging. Dat is de uitkomst van een onderzoek dat de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) liet doen naar de kwetsbaarheid van ondergrondse datakabels bij handmatig graven met een schep. Minder graafschades aan datakabels betekent minder risico op uitval en storingen in data (internet, tv en telefonie). Graafschade veroorzaakt kosten voor bedrijven en de samenleving, én vertraging door reparaties en stilstand. Onwenselijk, zeker gezien de grote graafopgave rond de energietransitie. Daarom schrijven richtlijnen voor: bij graafwerkzaamheden moet je eerst handmatig graven (voorsteken). Herhaaldelijk kwamen er echter signalen uit de graafsector dat handmatig voorsteken ook vaak leidt tot schade aan datakabels. Dit was aanleiding voor de RDI om onafhankelijk onderzoeksinstituut Kiwa onderzoek te laten doen naar de kwetsbaarheid van datakabels. RESULTATEN Voor het onderzoek zijn verschillende veelgebruikte typen datakabels getest in een specifieke bodemopstelling. Daarbij werden handmatige graafbewegingen met een schep nagebootst onder verschillende omstandigheden, zoals variaties in zanddekking, valhoogte en valhoek. Uit de testen blijkt dat verschillende kabels volledig doorgestoken werden. Kabels met een mantel vertoonden in de testen uitsluitend oppervlakkige beschadigingen. Of deze kabels vervolgens nog werkten, is niet onderzocht. WERKWIJZE De RDI blijft handmatig voorsteken zien als het uitgangspunt voor zorgvuldig en veilig graven. In de praktijk is dit de meest uitvoerbare manier om de exacte ligging van kabels en leidingen te verifiëren en schade te voorkomen. De huidige werkwijze en verplichtingen blijven daarom ongewijzigd. Werken volgens de KLIC-procedure en de richtlijnen van de CROW 500 blijft daarom gewoon van kracht. Volgens de RDI bieden de uitkomsten van het onderzoek aanleiding om met netwerkbeheerders, aannemers en andere betrokken partijen in gesprek te gaan over aanvullende maatregelen om schade te voorkomen, zoals verbeterde bescherming, markering en werkafspraken. “Transparantie over de uitkomsten van het onderzoek helpt de sector om risico’s beter te beheersen en schade zoveel mogelijk te voorkomen”, aldus Ties Dammers, manager openbare netwerken bij de RDI. De uitkomsten zijn gepresenteerd tijdens de ledenvergadering van het Kabel en Leiding Overleg (KLO) op 10 juni 2026. Onderzoek downloaden: https://www.rdi.nl/ documenten/2026/06/11/onderzoek-slagvastheid-datakabels NIEUWE ENERGIEHAL EN GEZAMENLIJK DRINKWATERPLEIN VERSTERKEN ONTMOETINGSFUNCTIE VAN DE VAKBEURS InfraTech 2027: grootste editie tot nu toe Van 12 tot en met 15 januari 2027 vormt Rotterdam Ahoy opnieuw het ontmoetingspunt voor de Nederlandse en internationale infrasector. InfraTech groeit door naar de grootste editie ooit, met een extra beurshal, nieuwe ontmoetingsplekken en een inhoudelijk programma dat nauw aansluit op de actuele uitdagingen van de sector. Een belangrijke uitbreiding is hal 3, die volledig in het teken staat van energie-infrastructuur. De energietransitie en de GWW-sector zijn steeds sterker met elkaar verbonden. Thema’s als netcongestie, laadinfrastructuur, batterijopslag, tijdelijke energiehubs en off-grid oplossingen krijgen daarom volop aandacht. Centraal staat de vraag hoe infrastructuurprojecten uitvoerbaar blijven in een tijd waarin de capaciteit van het elektriciteitsnet steeds vaker grenzen stelt. De Energiehal vormt daarmee een nieuwe pijler binnen een breed beursaanbod. Ook de vertrouwde thema’s Infra, Water & Klimaat en Openbare Ruimte & Mobiliteit zijn ruim vertegenwoordigd, met aandacht voor onder meer weg-, water- en spoorbouw, klimaatadaptatie, waterbeheer, mobiliteitsoplossingen en de inrichting van de openbare ruimte. Ook de drinkwatersector krijgt een nieuwe, gezamenlijke ontmoetingsplek. Voor het eerst presenteren de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven zich samen op het Drinkwaterplein. Hier komen drinkwaterbedrijven, marktpartijen, overheden en kennisinstellingen bijeen om kennis te delen en samen te werken aan vraagstukken als waterkwaliteit, bronbescherming, de drukke ondergrond en een toekomstbestendige drinkwatervoorziening. Daarnaast keert de InfraTech Innovatieprijs terug. Exposanten én andere organisaties kunnen hun vernieuwende product, proces of samenwerkingsproject inzenden en daarmee hun innovatie onder de aandacht brengen van de sector. Inzenden kan nog tot eind september. De bezoekersregistratie opent op 1 september op www.infratech.nl. De laatste exposantenplekken zijn nog beschikbaar. Deelnemen aan de InfraTech Innovatieprijs of meer weten over het programma? Kijk op www.infratech.nl.
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 6 Automatisering wegmarkering Een automatische stuurtechniek voor markeermachines: deze innovatie moet helpen om het groeiende personeelstekort in de sector op te vangen en projecten voorspelbaarder uit te voeren. Aan de basis van deze vinding staan Heijmans en het Nederlandse bedrijf Tyker. Het bouw- en infrabedrijf zet hiermee een volgende stap in de automatisering van infrastructuurwerkzaamheden. De zogeheten autostriper werkt als een automatische piloot op bestaande machines. Waar het sturen normaal volledig handmatig gebeurt, volgt de machine nu zelfstandig de juiste lijn. De machinist blijft verantwoordelijk voor het aanbrengen van de markering, maar wordt ontlast in het stuurwerk. Volgens Heijmans is die stap noodzakelijk. De vraag naar onderhoud en vernieuwing van infrastructuur neemt toe, terwijl het aantal beschikbare vakmensen onder druk staat. “We kunnen niet blijven werken zoals we dat altijd deden. Door repetitieve handelingen te automatiseren, houden we het werk uitvoerbaar en aantrekkelijk, ook met minder mensen”, aldus Sander Dekker, directeur infra van Heijmans. MEER FOCUS EN VEILIGHEID De technologie is samen met Tyker ontwikkeld. Dit is een Nederlands technologiebedrijf dat zich sinds 2008 bezighoudt met ontwikkeling en verkoop van automatiseringsproducten met nauwkeurige plaatsbepaling en besturing voor de (wegen) bouw. De autostriper zorgt ervoor dat de machinist zich volledig kan concentreren op het aanbrengen van de markering. Doordat de machine strak zijn lijn volgt, hoeft de machinist niet meer gelijktijdig met veel precisie de juiste route te bewaken. Dat draagt ook bij aan meer veiligheid. Heijmans start dit najaar met praktijkproeven in Nederland. In 2026 wordt de technologie verder getest en doorontwikkeld, met als doel om deze vanaf 2027 breder toe te passen. SLIMMER EN VOORSPELBAARDER WERKEN De automatische stuurtechniek past binnen een bredere beweging in de sector om werk te standaardiseren, digitaliseren en industrialiseren. Heijmans zet hier nadrukkelijk op in om projecten slimmer en beter voorspelbaar te maken, in lijn met de ambitie om tot twee keer slimmer werken te komen. Op termijn wordt ook gekeken naar verdere automatisering van markeerwerkzaamheden, zoals het volledig autonoom aanbrengen van de markering zelf. Daarmee komt volledig geautomatiseerd werken in de wegenbouw dichterbij. De autostriper van Tyker wordt overhandigd aan Heijmans voor verdere inzet. Iedereen loopt, fietst of rijdt dagelijks over straatwerk. Pas wanneer er verzakkingen, losse stenen of gevaarlijke situaties ontstaan, valt op hoe belangrijk goed aangelegd straatwerk eigenlijk is. Kwaliteit en veiligheid beginnen echter niet bij de bestrating zelf, maar bij de vakman die deze aanlegt. Opmerkelijk genoeg is straatmaker in Nederland een vrij beroep. Dat betekent dat er geen wettelijke verplichting bestaat om over een vakdiploma of aantoonbare vakbekwaamheid te beschikken. Terwijl het vak juist vraagt om kennis van materialen, funderingen, afwatering, maatvoering, verdichting, ergonomie en veilig werken. Een goede straatmaker maakt het verschil tussen een bestrating die jarenlang probleemloos functioneert en een bestrating die al na korte tijd onderhoud of herstel vraagt. Vakbekwaamheid is daarom geen luxe, maar een randvoorwaarde. Een vakdiploma of het branchecertificaat Straatmaker van de Vereniging STRAATWERK Nederland biedt opdrachtgevers de zekerheid dat werkzaamheden worden uitgevoerd door mensen met de juiste kennis en vaardigheden. Dat is niet alleen in het belang van de opdrachtgever, maar ook van de straatmaker zelf. Investeren in opleiding vergroot vakmanschap, werkplezier, veiligheid en trots op het beroep. KWALITEITSBORGING Opvallend is dat veel gemeentelijke opdrachtgevers bij aanbestedingen eisen dat een aannemer beschikt over een ISO 9001-certificaat. Daarmee wordt geborgd dat de organisatie haar kwaliteitsprocessen op orde heeft. Maar als het gaat om de kwaliteit van het straatwerk zelf, worden vaak nauwelijks eisen gesteld aan de vakbekwaamheid van degene die het werk uitvoert. Een goed kwaliteitssysteem zegt immers weinig over de kennis en vaardigheden van de medewerker die de stenen daadwerkelijk legt. Juist daarom verdient de KBR-S (Kwaliteitsborgingsregeling Straatwerk) meer aandacht. Deze regeling biedt opdrachtgevers de mogelijkheid om naast ISO 9001 ook eisen te stellen aan de uitvoering van straatwerk. Binnen de KBR-S is de vakbekwaamheid van de straatmaker aantoonbaar geborgd. Daarmee wordt kwaliteit geen toeval, maar een bewuste keuze. Gemeenten investeren jaarlijks miljoenen euro’s in de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte. Dan is het niet meer dan logisch dat zij óók investeren in aantoonbaar vakmanschap. Wie kwaliteit, duurzaamheid en veiligheid serieus neemt, kan niet volstaan met een certificaat voor het bedrijf alleen; ook de vakman op straat moet aan duidelijke kwaliteitseisen voldoen. De Vereniging STRAATWERK Nederland roept opdrachtgevers daarom op om bij aanbestedingen standaard de KBR-S op te nemen. Niet omdat het moet, maar omdat de samenleving recht heeft op veilige, duurzame en kwalitatief hoogwaardige bestrating. Wie vakbekwaamheid niet vraagt, mag zich niet verbazen als kwaliteit uitblijft. Goed straatwerk begint niet bij de steen, maar bij de straatmaker. Dáár moet de norm liggen. Theo Noorlander Operationeel directeur STRAATWERK Nederland Theo geeft in iedere uitgave van GWWTotaal zijn visie op de bestratingsbranche. Vakbekwaam straatwerk: investering in kwaliteit en veiligheid COLUMN STRAATWERK
7 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 IN DE SPOTLIGHT BEZOEK VOOR MEER INFORMATIE: WWW.ACO.NL OP DE RADAR OP DE RADAR Bouwen zonder heien VAN WATEROVERLAST NAAR WAARDEVOL WATER Water als motor voor de klimaatbestendige binnenstad Klimaatverandering stelt steden voor grote uitdagingen. Hevige piekbuien zorgen voor wateroverlast, terwijl langere periodes van droogte en hitte juist leiden tot verdroging van groen en een minder leefbare openbare ruimte. Voor gemeenten, ontwerpers en civieltechnische professionals ontstaat daardoor een nieuwe opgave: hoe creëren we een binnenstad die bestand is tegen extremer weer én aantrekkelijk blijft voor bewoners en bezoekers? gebruik door bomen, planten en andere groene voorzieningen. Hierdoor ontstaat een slimme waterketen waarin retentie, infiltratie, transport en hergebruik continu op elkaar zijn afgestemd. Het systeem helpt wateroverlast te voorkomen, ondersteunt gezonde boomgroei, vermindert hittestress en versterkt de biodiversiteit in de stad. Bovendien wordt de natuurlijke watercyclus zoveel mogelijk hersteld, waardoor stedelijke gebieden beter bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. VAN LEVERANCIER NAAR STRATEGISCHE PARTNER De stedelijke ontwikkeling beweegt zich steeds meer van lineaire naar circulaire systemen, van grijze naar blauwgroene infrastructuur en van losse toepassingen naar geïntegreerde oplossingen. In die ontwikkeling positioneert ACO zich nadrukkelijk als méér dan een productleverancier, door niet alleen producten te leveren voor afwatering, maar actief mee te denken over het ontwerp van complete watersystemen die klimaatbestendigheid op stadsniveau ondersteunen. Door samen te werken met gemeenten, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten en ingenieurs ontwikkelt ACO toekomstgerichte concepten waarin water een verbindende factor vormt. Dankzij internationale kennis en praktijkervaring kan die expertise worden vertaald naar haalbare oplossingen voor de Nederlandse openbare ruimte. De steden van morgen worden niet alleen bepaald door hun gebouwen, maar vooral door de manier waarop water erdoorheen stroomt. Met ACO Green City zet ACO een belangrijke stap in die richting: van afwatering naar integraal watermanagement en van leverancier naar strategische infrastructuurpartner. ACO is tijdens Vakbeurs Openbare Ruimte te vinden op stand 3.1.03. Ontdek daar hoe slimme blauwgroene infrastructuur kan bijdragen aan een klimaatbestendige en leefbare stad van de toekomst. Volgens ACO ligt het antwoord in een fundamenteel andere kijk op water. Regenwater moet niet langer worden beschouwd als een probleem dat zo snel mogelijk moet worden afgevoerd, maar als een waardevolle hulpbron die lokaal kan worden vastgehouden, opgeslagen en hergebruikt. Daarmee ontstaat een belangrijke basis voor klimaatadaptatie, vergroening en een toekomstbestendige leefomgeving. ACO GREEN CITY: BLAUWGROENE INFRASTRUCTUUR IN DE PRAKTIJK Deze visie komt samen in het ACO Green City-concept. Binnen dit geïntegreerde systeem worden regenwaterbeheer en stedelijk groen direct met elkaar verbonden. Regenwater dat valt op daken, straten en pleinen wordt niet afgevoerd naar het riool, maar opgevangen, gefilterd en opgeslagen voor Heijmans kiest ervoor om bij binnenstedelijke projecten in principe geen paalfunderingen meer te heien. Daarmee zet het bedrijf een volgende stap in het centraal stellen van bewoners en hun leefomgeving. Geluid, trillingen en emissies door heien behoren tot de grootste bronnen van overlast in de dichtbebouwde gebieden. “Wij bouwen steeds vaker in bestaand stedelijk gebied, waar mensen wonen, werken en leven,” zegt Sander Dekker, directeur infra van Heijmans. “Dan kun je niet blijven werken alsof je op een lege bouwplaats staat. Door te stoppen met heien nemen we verantwoordelijkheid voor de omgeving en zetten we een stap richting een nieuwe standaard in de sector. Het kan samen: bouwen in bestaand stedelijk gebied én zorgen voor minder overlast in de omgeving.” Bij projecten aan de randen van steden of in minder dichtbebouwde gebieden kan heien, afhankelijk van de situatie, nog onderdeel blijven van de aanpak. MINDER HINDER, MEER ZEKERHEID Heijmans ziet dat binnenstedelijk heien steeds vaker leidt tot vertragingen en extra kosten. Vergunningen staan onder druk, schade aan omliggende panden zorgt voor claims en projecten komen stil te liggen. Ook het draagvlak in de omgeving neemt af. Door al in de tender- en ontwerpfase te kiezen voor omgevingsvriendelijke funderingsmethoden, zoals boorpalen, worden deze risico’s aan de voorkant beter beheerst. Dat leidt tot meer voorspelbaarheid in projecten en minder hinder tijdens de uitvoering. NIEUWE STANDAARD IN DE SECTOR Met deze keuze borgt Heijmans dat binnenstedelijk bouwen standaard uitgaat van technieken die beter passen bij een dichtbebouwde omgeving. De impact op kosten, duurzaamheid en planning wordt daarbij expliciet meegewogen in het ontwerpproces. Alleen in uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld bij specifieke bodemomstandigheden zoals vervuilde grond, kan van deze lijn worden afgeweken. In dat geval vindt besluitvorming plaats op het hoogste niveau binnen het project. De keuze om te stoppen met heien sluit aan bij de strategische pijler Welzijn van Heijmans. Het bedrijf wil niet alleen bouwen aan woningen, infrastructuur en energievoorzieningen, maar ook aan een gezonde leefomgeving. “Onze ambitie is helder: gebieden beter achterlaten dan we ze aantreffen,” aldus Sander Dekker. “Dat begint bij hoe we bouwen. Minder hinder voor de omgeving is geen bijzaak, maar een uitgangspunt.”
Agealube helpt je verder met smeermiddelen, vetten, reinigers én technische oplossingen! WWW.AGEALUBE.NL - +31 (0)24 - 675 43 61 OVERAL WERKEN. OVERAL TANKEN. Met de Eco Tanksets van Agealube heb je altijd je eigen mobiele tankstation bij de hand. Direct inzetbaar, ook zonder stroom dankzij de optie van een zonnepaneel. En geen gesleep meer met jerrycans of ritjes naar de pomp. Dus een bouwplaats zonder stroom? Prima. Wij tanken gewoon. Agealube Eco Tanksets > Direct inzetbaar > Op élke locatie tanken > Nooit meer zonder brandstof > CO2-neutraal met Eco Diesel of Eco Heat > Geheel aanpasbaar aan jouw wensen Lees meer op agealube.nl/ eco-tankset Eco Tankset op élke locatie tanken
9 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN Arbeidsongevallen met ingeleende werknemers Bedrijven die werknemers inlenen of tijdelijk aan een andere onderneming uitlenen, krijgen nieuwe verplichtingen bij ernstige ongevallen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft hiervoor een wijziging van het Arbeidsomstandighedenbesluit ter internetconsultatie voorgelegd. De regeling is ook relevant voor werkgevers in de bouw en infra. Aannemersfederatie Nederland waarschuwt haar leden voor de gevolgen. De Tweede en Eerste Kamer hebben de Wet invoering meld- en vergewisplicht arbeidsongevallen voor uitleners aangenomen. Deze wet introduceert aanvullende verplichtingen voor ondernemingen die werknemers aan een andere werkgever ter beschikking stellen. De nu voorliggende wijziging van het Arbeidsomstandighedenbesluit werkt uit welke informatie de uitlener moet vastleggen en hoe lang deze informatie moet worden bewaard. De verplichtingen gelden bij een meldingsplichtig arbeidsongeval met een ter beschikking gestelde werknemer. Daarvan is sprake wanneer het slachtoffer overlijdt, blijvend letsel oploopt of in een ziekenhuis wordt opgenomen. DUBBELE MELDPLICHT De onderneming waar de ingeleende werknemer feitelijk werkt – de inlener – blijft verantwoordelijk voor de veiligheid op de arbeidsplaats. Bij een meldingsplichtig arbeidsongeval moet de inlener het ongeval bij de Nederlandse Arbeidsinspectie melden. Nieuw is dat de inlener het ongeval ook aan de uitlener moet melden. Daarnaast krijgt de uitlener een zelfstandige meldplicht. Zodra de uitlener kennisneemt van het arbeidsongeval, moet hij daarvan eveneens melding doen bij de Arbeidsinspectie. Het is dus niet voldoende om ervan uit te gaan dat de inlener het ongeval al heeft gemeld. VEILIGE WERKOMSTANDIGHEDEN? Naast de meldplicht krijgt de uitlener een zogenoemde vergewisplicht. Dit betekent dat de uitlener actief moet nagaan of de inlener de noodzakelijke maatregelen neemt om werknemers weer veilig te kunnen laten werken. De uitlener moet hiervoor op ten minste twee momenten contact opnemen met de inlener: • direct nadat hij van het ongeval op de hoogte is geraakt; • na afronding van het ongevalsonderzoek. Direct na het ongeval moet de uitlener onder meer informeren naar de aard en toedracht van het ongeval, een eventuele stillegging van het werk en de maatregelen die worden genomen om de arbeidsplaats weer veilig te maken. Na afronding van het onderzoek moet de inlener een verbeterplan of maatregelenoverzicht met tijdpad aan de uitlener verstrekken. Wanneer uit het onderzoek blijkt dat geen aanvullende maatregelen nodig zijn, moet de inlener dit schriftelijk meedelen. VERPLICHT ONGEVALSDOSSIER De uitlener moet kunnen aantonen dat aan de meld- en vergewisplicht is voldaan. Daarom moet per meldingsplichtig arbeidsongeval een dossier worden aangelegd. Dit dossier bevat in ieder geval: • een afschrift van de melding van de inlener; • een afschrift van de eigen melding van de uitlener; • een schriftelijke vastlegging van de contactmomenten met de inlener; • de daarbij verkregen informatie over het ongeval en de getroffen veiligheidsmaatregelen; • het verbeterplan of maatregelenoverzicht met tijdpad; • of de mededeling dat geen aanvullende maatregelen nodig zijn. Wanneer de inlener de gevraagde informatie niet verstrekt, moet de uitlener aantoonbaar inspanningen verrichten om deze alsnog te verkrijgen. Ook het uitblijven van medewerking moet in het dossier worden vastgelegd. Het dossier is vormvrij, maar moet toegankelijk zijn voor de Arbeidsinspectie. De gegevens moeten vijf jaar worden bewaard. Omdat het dossier persoonsgegevens en mogelijk gezondheidsgegevens bevat, moet het bovendien voldoen aan de eisen van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Niet-naleving van de dossierplicht wordt beboetbaar. OOK RELEVANT BIJ COLLEGIALE UITLENING De regeling is niet beperkt tot uitzendbureaus. Zij kan ook gelden voor bouw- en infrabedrijven die werknemers tijdelijk aan een andere onderneming ter beschikking stellen, bijvoorbeeld bij collegiale uitlening of binnen een concern. Of bij onderaanneming sprake is van terbeschikkingstelling, hangt af van de feitelijke situatie. Wanneer een onderaannemer zelfstandig een opdracht uitvoert en zelf leiding en toezicht houdt, is doorgaans geen sprake van uitlening. Werken de medewerkers feitelijk onder leiding en toezicht van de hoofdaannemer of opdrachtgever, dan kan dit anders liggen. WAT KUN JE VAST DOEN? Hoewel de datum van inwerkingtreding nog niet bekend is, doen werkgevers er volgens de Aannemersfederatie Nederland verstandig aan hun procedures alvast tegen het licht te houden. Controleer in ieder geval: • of duidelijk is wie bij een ongeval de inlener en uitlener informeert; • of met uitleners en inleners afspraken zijn gemaakt over informatie-uitwisseling; • wie namens de onderneming contact onderhoudt na een arbeidsongeval; • hoe meldingen, contactmomenten en maatregelen worden vastgelegd; • of ongevalsdossiers veilig en volgens de AVG worden bewaard. De internetconsultatie liep tot en met 25 augustus 2026. Het is nu wachten op de definitieve regeling en de datum van inwerkingtreding. Wij houden je op de hoogte! Foto: Griekspoor. Foto: MKB INFRA.
Beequip helpt ondernemers met snelle leaseoplossingen voor zwaar materieel. Zonder gedoe. Bekijk de mogelijkheden op beequip.com Beequip fixt het.
11 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 OP DE RADAR Eén landelijke kwaliteitsregeling voor straatwerk Foto: STRAATWERK Nederland. STRAATWERK Nederland, SKG-IKOB Certificatie en Stichting KBR Straatwerk hebben op 9 juli 2026 een intentieverklaring ondertekend. Hierin leggen zij hun gezamenlijke ambitie vast om te komen tot één uniforme kwaliteitsborgingsregeling voor de Nederlandse bestratingsbranche. Dit Certificaat KBR Straatwerk vervangt op termijn de huidige certificaten van de SEB Erkenningsregeling en BRL 9334 Straatwerk. De intentieverklaring is ondertekend door (vlnr): Johan de Krom, voorzitter van STRAATWERK Nederland; John Steevens, voorzitter van Stichting KBR Straatwerk en Bastiaan Benz, namens SKG-IKOB Certificatie. Met de nieuwe stap wordt gewerkt aan de implementatie van de Kwaliteitsborgingsregeling (KBR) Straatwerk, die op termijn de huidige kwaliteitsregelingen voor straatwerk zal vervangen. Belangrijke rol is weggelegd voor STRAATWERK Nederland. Dat is de brancheorganisatie voor bestratingsbedrijven, die is ontstaan uit de samenvoeging van De Vereniging Modern Straatwerk (VMS) en de Ondernemingsvereniging Bestratingsbedrijven Nederland (OBN). De brancheorganisatie zet zich in voor verdere professionalisering en kwaliteitsverbetering binnen de bestratingssector. Vanuit die ambitie heeft de brancheorganisatie de wens uitgesproken om: • Het kwaliteitsbewustzijn binnen de bestratingsketen verder te vergroten. • Bestratingsbedrijven te stimuleren hun kwaliteit aantoonbaar te maken richting opdrachtgevers. • Te werken aan één breed gedragen kwaliteitsborgingsregeling voor straatwerk. • Bestaande kwaliteitsregelingen samen te brengen in één uniforme regeling voor de branche. STICHTING KBR STRAATWERK Alle betrokken partijen onderschrijven de voorgestelde aanpak. Daarom is op 9 juli 2026 de intentieverklaring ondertekend door STRAATWERK Nederland, SKG-IKOB en de voormalige Stichting Erkenning voor het Bestratingsbedrijf (SEB). De SEB zal verdergaan onder de naam Stichting KBR Straatwerk en wordt verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de KBR Straatwerk. Samen met SKG-IKOB zal de stichting de verdere inrichting en uitvoering van de certificeringsactiviteiten voorbereiden. Hiervoor wordt in de komende maanden een gezamenlijk werkprogramma opgesteld, inclusief de bijbehorende organisatorische en financiële afspraken. Het jaar 2026 staat in het teken van de implementatie van de nieuwe kwaliteitsregeling. Gedurende deze overgangsperiode blijven de bestaande audits en certificeringsactiviteiten binnen de huidige regelingen van kracht. Bedrijven die voldoen aan de eisen van de nieuwe regeling kunnen echter al worden beoordeeld en gecertificeerd volgens de KBR Straatwerk. Hiermee wordt een geleidelijke overgang naar de nieuwe kwaliteitsborgingsstructuur mogelijk gemaakt. Vanaf 1 januari 2027 zullen SKG-IKOB en Stichting KBR Straatwerk gezamenlijk invulling geven aan de uitvoering van de audits binnen de nieuwe regeling. MEER DUIDELIJKHEID VOOR OPDRACHTGEVERS De KBR Straatwerk biedt opdrachtgevers de mogelijkheid om kwaliteit nadrukkelijker en objectiever mee te wegen in aanbestedingen en selectieprocedures. De regeling bevat duidelijke en toetsbare kwaliteitscriteria, waardoor vakmanschap, betrouwbaarheid en duurzame uitvoering beter inzichtelijk worden gemaakt. Hiermee kunnen opdrachtgevers beter sturen op de kwaliteit van het geleverde straatwerk en krijgen gecertificeerde bedrijven een herkenbaar kwaliteitskeurmerk binnen de markt. SCAN ME Cargo-LIFT CL: HAAL VOORDEEL UIT DE MASSAPRODUCTIE Verwisselbare vastgeboute haak (hoogte: 1 430, 1 450 of 1 570 mm) Ontworpen voor verschillende types containers en tanks Hydropneumatische disselvering voor het comfortabel rijden en veilig laden Elektrohydraulische bediening via terminal in de cabine of ISOBUS www.joskin.com 15A advertentie advertentie
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 12 Eerste Multifunctionele Kademuren in 2027 getest Hoe benut je een kademuur voor meer dan alleen zijn constructieve functie? Die vraag staat centraal in het onderzoeksproject Multifunctionele Kademuren (MFK). Binnen het project wordt onderzocht hoe de vervanging en renovatie van kademuren kan worden gecombineerd met andere stedelijke opgaven, zoals de energie- en warmtetransitie, klimaatadaptatie, het versterken van biodiversiteit en het verbeteren van de leefbaarheid. Na een onderzoeks- en ontwerpfase maakt het project nu de stap naar de praktijk. Vanaf 2027 worden in Amsterdam de eerste multifunctionele onderdelen gerealiseerd en getest. TEKST: ISABELLE SNAAUW, AMS INSTITUTE De vervanging van kademuren is de komende decennia een omvangrijke opgave voor veel Nederlandse gemeenten. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte toe. Er is ruimte nodig voor ondergrondse infrastructuur, maatregelen tegen hitte en wateroverlast en ruimte voor vergroening en een gezonde leefomgeving. MFK onderzoekt hoe het noodzakelijke herstel van kademuren kan worden benut om meerdere stedelijke opgaven binnen één project samen te brengen. Het project ontwikkelt geen standaardontwerp dat op iedere locatie toepasbaar is. De beschikbare ruimte, de constructieve situatie en de omgeving verschillen immers per locatie. Binnen het project zijn ontwerpprincipes en multifunctionele bouwstenen ontwikkeld die per locatie kunnen worden gecombineerd, afhankelijk van de opgaven en de beschikbare ruimte. NAAR INTEGRALE ONTWERPEN Het onderzoek is opgebouwd uit zes inhoudelijke deelonderwerpen: constructies en materialen, nutsvoorzieningen, aquatische (water) en terrestrische (bodem) biodiversiteit, klimaatadaptatie, erfgoed en ontwerpend onderzoek (Research through Design). Elementen uit deze deelonderwerpen zijn samengebracht in vier generieke ontwerpen: renovatie en vervanging voor zowel smalle als brede grachtenprofielen. Voor de ontwikkeling van de ontwerpen is gewerkt volgens de Research through Design-methodiek. Bijzonder daarbij is dat alle betrokken disciplines, van onderzoekers en ontwerpers tot gemeentelijke specialisten, beheerders en marktpartijen, al vanaf het begin van het proces gezamenlijk aan tafel zaten. Nieuwe inzichten konden daardoor direct worden verwerkt en afgewogen. In multidisciplinaire ontwerpworkshops zijn constructieve, ecologische, ruimtelijke en technische aspecten samengebracht tot de integrale ontwerpen. NAAR DE PRAKTIJK Na de ontwerpfase volgt de volgende stap: toepassing in de praktijk. Binnen MFK gebeurt dat volgens een Living Lab-aanpak. Daarbij worden innovaties niet alleen ontworpen, maar ook daadwerkelijk toegepast. Onder andere binnen reguliere projecten voor kadeherstel. Zo worden de gekozen oplossingen onderdeel van een echte renovatie of vervanging en kunnen zij onder praktijkomstandigheden worden gevolgd. Juist deze implementatiefase is van grote waarde. Het realiseren van innovaties vraagt namelijk om meer dan een goed ontwerp. Ook de verdeling van verantwoordelijkheden, vergunningen, aanbestedingen, beheer, commerciële partijen en de inpassing binnen bestaande gemeentelijke processen bepalen of een innovatie uiteindelijk toepasbaar is. Door innovaties daadwerkelijk te implementeren worden deze aspecten zichtbaar en kunnen oplossingen verder worden ontwikkeld dan op de tekentafel mogelijk is. Vanaf 2027 gebeurt dit onder meer op twee locaties in Amsterdam: de Marnixkade en de Amstel. De locaties verschillen in construcHet generieke ontwerp voor de vervanging van een breed kademuurprofiel, waarin meerdere functies worden geïntegreerd: ruimte voor bomen en drijvende groene eilanden ter versterking van de biodiversiteit, recreatiemogelijkheden ter verbetering van de stedelijke leefbaarheid en modulaire boxen die flexibel kunnen worden ingezet als technische nutsruimten. Beeld: Bas Kramer. De vervanging van kademuren is de komende decennia een omvangrijke opgave voor veel Nederlandse gemeenten. Foto: Alex Schröder.
13 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 WATERWERKEN tieve uitgangssituatie. Op de Marnixkade wordt de kademuur vervangen, terwijl aan de Amstel sprake is van renovatie. Per locatie worden onderdelen geselecteerd die passen bij de beschikbare ruimte, de constructieve mogelijkheden en de planning van het project. Binnen MFK zijn inmiddels meer dan honderd multifunctionele bouwstenen en innovaties ontwikkeld. Niet al deze innovaties kunnen worden toegepast op de Marnixkade of aan de Amstel. Daarom wordt een selectie van deze innovaties de komende jaren ook op andere locaties in Amsterdam getest. Daarbij gaat het onder meer om toepassingen zoals aquathermie, verticale vegetatie, drijvende eilanden en hittestressreductie. MARNIXKADE: RUIMTE VOOR NIEUWE FUNCTIES Ruimte voor bomen De Marnixkade vormt de eerste proeftuin van het project. Hier wordt een ruim 130 jaar oude kademuur vervangen. Eén van de belangrijkste innovaties is een aangepaste uitvoering van de combiwand: de geoptimaliseerde combiwand. Door de constructie slanker uit te voeren ontstaat meer ruimte achter de kademuur. Binnen MFK wordt deze ruimte benut voor boomwortels, waardoor bomen een aanzienlijk grotere groeiplaats krijgen en kunnen uitgroeien tot gezonde, volwassen bomen. Daarmee draagt de innovatie niet alleen bij aan een duurzamere kadeconstructie, maar ook aan bredere stedelijke opgaven zoals het verminderen van hittestress. Grote, gezonde bomen spelen daarin een cruciale rol, terwijl zij langs veel bestaande kademuren nu juist onvoldoende groeiruimte hebben. Modulaire boxen In de nieuwe kademuur worden daarnaast modulaire boxen opgenomen. Deze functioneren als flexibel inzetbare technische ruimtes. Welke functie zij uiteindelijk krijgen, wordt nu onderzocht. In de toekomst kunnen zij bijvoorbeeld worden gebruikt voor een transformatorstation, wateropslag, energieopslag of andere technische installaties. Doordat deze voorzieningen ondergronds worden ondergebracht, blijft bovengronds ruimte beschikbaar voor een aantrekkelijke inrichting van de openbare ruimte. Door de ondergrondse ruimte nu alvast beschikbaar te maken, wordt bovendien alvast geanticipeerd op de toekomstige ruimtevraag die ontstaat door de verschillende transities. Ecologische inrichting Ook de ecologische inrichting maakt deel uit van het ontwerp. De gemetselde wand krijgt voorzieningen die de groei van muurvegetatie mogelijk maken. Voor de kademuur worden drijvende eilanden aangelegd om de biodiversiteit en de verbinding met andere gebieden te versterken. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe goed deze eilanden bestand zijn tegen golfslag. De Marnixkade is druk bevaren, net als veel andere locaties in Amsterdam, waardoor LVL -0.4 LVL -3.3 LVL 0.8 LVL 0.6 LVL 0.8 LVL 0.6 LVL 0.80 LVL 0.8 LVL 0.6 Waterlevel Aanvulling, zandig Aanvulling, kleiig Hollandveen Wadafzetting, kleihoudend Hydrobiaklei Oude Zeeklei Old Quay Wall Old Quay Wall Module B Stacked module Module B Standard module Floating Multi-purpose pontoon Biomatrix helophyte & Aquatic zone o.a. for goodstransfer point 1 3 1 1 3 3 3 3 3 1 1 1 1 47,5 1 Predominant sun side Predominant shade side 0 NAP 0.00 LVL+0.00 Urban Mobility Urban infrastructure Climate adaptation Heritage Biodiversity DESIGN ASSUMPTIONS INTERVENTIONS Boardwalks Brick klinkers Amsterdam substrate in Planters LEGEND WATER in canal Substrate Concrete Helophytes Permavoid crates Drainage & filter Quay wall bricks Aquathermal & underground utilities Floating elements Level Dimensions SCALE 1:100 DATE: 10-12-2025 WIDE CANALSCAPES SECTION B NT --- IN CASE OF ANY AMBIGUITY PLEASE CONTACT BAS KRAMER (bas.kramer@wur.nl) --- ALL DIMENSIONS ARE IN METERS. NOTES AMSTERDAM DRAWN BY: Bas Kramer SUPERVISION: Ilse Voskamp, Homero Marconi Penteado, Sanda Lenzholzer, Laura Hakvoort 10 0 1 2 5 M LVL -0.4 LVL -3.3 LVL 0.8 LVL 0.6 LVL 0.8 LVL 0.6 LVL 0.80 LVL 0.8 LVL 0.6 Waterlevel Aanvulling, zandig Aanvulling, kleiig Hollandveen Wadafzetting, kleihoudend Hydrobiaklei Oude Zeeklei Old Quay Wall Old Quay Wall Module B Stacked module Module B Standard module Floating Multi-purpose pontoon Biomatrix helophyte & Aquatic zone o.a. for goodstransfer point 1 3 1 1 3 3 3 3 3 1 1 1 1 47,5 1 Predominant sun side Predominant shade side 0 NAP 0.00 LVL+0.00 Urban Mobility Urban infrastructure Climate adaptation Heritage Biodiversity DESIGN ASSUMPTIONS INTERVENTIONS Boardwalks Brick klinkers Amsterdam substrate in Planters LEGEND WATER in canal Substrate Concrete Helophytes Permavoid crates Drainage & filter Quay wall bricks Aquathermal & underground utilities Floating elements Level Dimensions SCALE 1:100 DATE: 10-12-2025 WIDE CANALSCAPES SECTION B NT --- IN CASE OF ANY AMBIGUITY PLEASE CONTACT BAS KRAMER (bas.kramer@wur.nl) --- ALL DIMENSIONS ARE IN METERS. NOTES AMSTERDAM DRAWN BY: Bas Kramer SUPERVISION: Ilse Voskamp, Homero Marconi Penteado, Sanda Lenzholzer, Laura Hakvoort 10 0 1 2 5 M Eén van de multidisciplinaire designworkshops waarin ontwerpers, onderzoekers en praktijkdeskundigen in co-creatie oplossingen ontwikkelen en toetsen op haalbaarheid en impact. Foto: Maarten Nauw. Foto: Alex Schröder. Een ontwerp voor de integratie van modulaire boxen in een breed kademuurprofiel als flexibele technische nutsruimten. In dit voorbeeld is de box ingericht met een centrale warmtepomp ter ondersteuning van een aquathermiesysteem in de kademuur. Beeld: Bas Kramer.
PLATFORM VOOR GROND-, WEG- EN WATERBOUW 14 de robuustheid van dergelijke oplossingen essentieel is voor grootschalige toepassing. Langs de waterzijde komt bovendien een brede groenstrook met meer bomen, meer doorwortelbare ruimte en minder verhard oppervlak. AMSTEL: MULTIFUNCTIONEEL BINNEN RENOVATIE De tweede praktijklocatie ligt aan de Amstel. Hier wordt de bestaande kademuur gerenoveerd. Omdat de bestaande constructie behouden blijft, is de beschikbare ruimte voor aanvullende functies beperkter dan bij een volledige vervanging. De constructie blijft grotendeels behouden en wordt versterkt met groutinjectiepalen. Dit zijn stalen buizen die trillingsvrij in de bodem worden aangebracht en vervolgens worden gevuld met grout, een mengsel van cement, zand en water. Deze techniek maakt het mogelijk de fundering van de kademuur te versterken met minimale hinder voor de omgeving. Vanuit Multifunctionele Kademuren wordt gewerkt aan extra groeiruimte voor bomen, meer biodiversiteit op en langs de kade en een waterfiltersysteem dat de waterkwaliteit moet verbeteren. Ontwerp van een passief drainage- en filtersysteem voor een breed kademuurprofiel, waarbij hemelwater wordt gefilterd voordat het in de gracht wordt afgevoerd. Credits: Bas Kramer VAN ONTWERP NAAR STEDELIJKE TOEPASSING De komende jaren moet blijken hoe de verschillende multifunctionele onderdelen functioneren als onderdeel van een echte kademuur en hoe innovaties succesvol kunnen worden ingepast in de dagelijkse praktijk van ontwerp, uitvoering en beheer. De ervaringen uit de proeftuinlocaties en uit het bredere onderzoek in de stad vormen daarmee een belangrijke stap richting de volgende generatie multifunctionele kademuren. Roof run-off drainage, storage by Hydrorock & helophyte Roof run-off drainage, storage by Hydrorock & helophyte Multi-level drainage system Helophyte & aquatic planter Hydrorock activated carbon filter Groundwater recharge Groundwater exchange pipe Drainage inlet Helophyte & aquatic planter Hydrorock activated carbon filter Drainage inlet 1 3 1 1 3 3 3 3 3 1 1 1 1 47,5 1 Predominant sun side Predominant shade side 0 NAP SCALE 1:100 DATE: 30-03-2026 WIDE CANALSCAPES SECTION Drainage --- IN CASE OF ANY AMBIGUITY PLEASE CONTACT BAS KRAMER (bas.kramer@wur.nl) --- ALL DIMENSIONS ARE IN METERS. NOTES AMSTERDAM DRAWN BY: Bas Kramer SUPERVISION: Ilse Voskamp, Homero Marconi Penteado, Sanda Lenzholzer, Laura Hakvoort 10 0 1 2 5 M To canal Street runoff to activated carbon filter (Hydrorock) to helophyte. Eén van de multidisciplinaire designworkshops waarin ontwerpers, onderzoekers en praktijkdeskundigen in co-creatie oplossingen ontwikkelen en toetsen op haalbaarheid en impact. Foto: Maarten Nauw. Roof run-off drainage, storage by Hydrorock & helophyte Roof run-off drainage, storage by Hydrorock & helophyte Multi-level drainage system Helophyte & aquatic planter Hydrorock activated carbon filter Groundwater recharge Groundwater exchange pipe Drainage inlet Helophyte & aquatic planter Hydrorock activated carbon filter Drainage inlet 1 3 1 1 3 3 3 3 3 1 1 1 1 47,5 1 Predominant sun side Predominant shade side 0 NAP SCALE 1:100 WIDE CANALSCAPES SECTION Drainage --- IN CASE OF ANY AMBIGUITY PLEASE CONTACT BAS KRAMER (bas.kramer@wur.nl) --- ALL DIMENSIONS ARE IN METERS. NOTES AMSTERDAM DRAWN BY: Bas Kramer SUPERVISION: Ilse Voskamp, Homero Marconi Penteado, Sanda Lenzholzer, Laura Hakvoort To canal Street runoff to activated carbon filter (Hydrorock) to helophyte. Foto: Alex Schröder. Ontwerp van een passief drainage- en filtersysteem voor een breed kademuurprofiel, waarbij hemelwater wordt gefilterd voordat het in de gracht wordt afgevoerd. Credits: Bas Kramer.
www.gwwtotaal.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=