27 NUMMER 4 / SEPTEMBER 2026 OPENBARE RUIMTE WANNEER MACHINAAL? Uitgangspunt is dat straatwerk altijd machinaal/mechanisch wordt uitgevoerd. Alleen als dat echt niet kan (wat je moet kunnen aantonen), is handmatig straten onder strikte voorwaarden toegestaan. Belangrijk om voor ogen te houden: • Handwerk mag nooit strijdig zijn met wet- en regelgeving. Dat betekent bijvoorbeeld dat je stenen (één hand) zwaarder dan 4 kg en tegels (twee handen) zwaarder dan 9,5 kg nooit handmatig mag leggen. De maximum afmetingen voor met de hand verwerken van stenen zijn 211 x 105 x 80 mm en van tegels 300 x 300 x 45 mm. Bij overschrijding volgt een stillegging en een boete. • Ook bij handmatig tillen en plaatsen van betonnen trottoirbanden, inritblokken, putten en kolken volgt een stillegging en een boete (voetnoot 113 van de Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving). • Voer handmatig straatwerk uit volgens de huidige CROW 324, hoofdstuk 3.2, en de Arbocatalogus. Let op: de matrix aanbrengen elementenverharding uit de huidige CROW 324 geldt niet meer, want deze is niet volgens de laatste stand der techniek. Dat zal in de herziene versie zijn hersteld. SAMENWERKING MET VERENIGING STRAATWERK NEDERLAND GWWTotaal besteedt in iedere uitgave aandacht geven aan een bestratingsproject of een belangrijke ontwikkeling binnen de bestratingsbranche. Hiermee willen we meer aandacht geven aan de activiteiten van de vereniging en daarnaast het imago van de bestratingsbranche verbeteren. Meer weten? Kijk op www.straatwerknederland.nl en www.kbstraatwerk.nl voor de kwaliteitsregeling KBR Straatwerk. een project van 10 m2 een hele kerstboom optuigen.” STAND VAN ZAKEN Na het ongeldig verklaren van de matrix, is een tussenversie van de CROW 324 verschenen in aanloop naar de nieuwe versie eind 2026 / begin 2027. Een werkgroep is hard bezig met deze nieuwe versie, die inmiddels voor een groot deel al in concept gereed is. Ook wordt de Arbocatalogus Bestratingen geactualiseerd. Theo legt uit: “De matrix is verwijderd, evenals de passage over handmatig werken, om verwarringen te voorkomen. Verder bekijken we of het A-blad Bestratingsmateriaal van Volandis in de Kennismodule kan worden geïntegreerd, zodat alle informatie op één plaats is te vinden.” Daarnaast ontwikkelden Straatwerk Nederland, Bouwend Nederland, Cumela (sectie MKB-Infra) en AFNL samen de StraatwerkChecker. Met deze online tool krijgen gebruikers, aan de hand van een aantal vragen, inzicht in de mogelijkheden voor machinaal straten en praktische tips voor de toepassing. Ook is er een Hulplijn Optimaal Machinaal ingericht en worden nieuwe samenwerkingen geïnitieerd. Maar er zijn volgens Theo ook eenvoudige tips, die je direct kunt oppakken: “Wat ook helpt is taakroulatie! Dus wissel de taken af, zodat de arbeidsinspanning wordt verminderd. En zorg voor voldoende rustpauzes.” Probleem blijft volgens hem wel dat zzp’ers niet in machines investeren voor machinaal bestraten. “Toch neemt de vraag naar bestratingsklemmen enorm toe. Ik sprak een leverancier en die gaf aan dat de klemmen niet aan te slepen waren. Het besef in de markt neemt dus wel toe.” ROBOTISERING Ook de komende jaren zal het machinaal verwerken van straatstenen zich verder ontwikkelen. Volgens Ruud moeten we daarbij zelfs aan robotisering denken: “Samen met Rob van Meer van Gebr. van Meer BV - die ik mag begeleiden in het proces - en twee andere stratenmakersbedrijven zijn we in samenwerking met RoboHouse van TU Delft en BAM een innovatief traject ingegaan. Hierin onderzoeken we of robots een rol kunnen spelen bij het kleine straatwerk dat nu nog grotendeels handmatig wordt gedaan. Grote machines maken het machinaal straten al langer mogelijk. Maar het kleine, precisiewerk is nog altijd handwerk. Denk aan het leggen van klinkers langs de randen, in hoeken, langs obstakels, op onregelmatige oppervlakken, of herstraten na het graven van sleuven voor ondergrondse infrastructuur. RoboHouse brengt in kaart wat een stratenmaker nu precies doet: welke stappen worden handmatig uitgevoerd, in welke volgorde, met welke krachten en bewegingen? Dat vormt de basis om te bepalen welke onderdelen van het werk robotiseerbaar zijn en hoe.” Theo reageert: “Waar we niet bij stilstaan is dat er ook bij machinaal bestraten handwerk nodig is. Bij bijvoorbeeld halfsteensverband of visgraatverband resteren er langs de zijkanten en tussen de machinaal aangebracht blokken altijd open gaten. Die worden handmatig dichtgelegd. Maar machinaal bestraten gaat zo snel, dat het handmatig aanbrengen van de sluitstenen alsnog een forse inspanning vergt. Maar dat willen we dus juist voorkomen. Wellicht kan een robot hier een rol in vervullen.” Ruud besluit: “Digitalisering, mechanisatie en robotisering maken het straatmakersvak weer interessant voor jongeren, ook al omdat de arbeidsomstandigheden sterk verbeteren. We moeten niet alleen veiliger en gezonder werken, maar ook zorgen voor nieuwe instroom van vakmensen. Het is ook écht een mooi vak. Dan hoor ik een straatmaker vertellen dat hij met vrienden door de stad fietste en kon zeggen: kijk, die straat heb ik gemaakt!” Je maakt iets moois en daar mag je trots op zijn! De huidige generatie klemmen en vacuümheffers kan zelfs overweg met maatafwijkingen tot wel 20 %, in plaats van de maximale maatafwijking van 5% in de oude matrix. Foto: STRAATWERK Nederland. De toekomst van het straatwerk? AI-gegenereerde foto. Foto: SEB / HABO GWW.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=